gündeminiz
Image
ekonomi

Boratav: Erdo?an bankalar?n bat???na g?z yummamak i?in IMF?ye gidecek

gündeminiz

Prof. Dr. Korkut Boratav, "Siyasete ve medyaya hakim olan Cumhurba?kan? ve kadrosu bu büyük teslimiyeti, bir zafer ?eklinde de Türkiye kamuoyuna sunabilir. Belki de muvaffak olur. Bankalara da sirayet eden bir büyük finansal çöküntüyü siyaseten kald?rabilir mi? Önünde bir engel olmayacak ki. Normali IMF'ye gitmektir, siyaseten de bunun alt?ndan kalkabilir. Bankalar?n bat???na göz yummamak için IMF’ye gidecek" diye konu?tu.

cumhuriyet.com.tr


Hocalar?n hocas? olarak da bilinen Türkiye'nin duayen iktisatç?s? Prof. Dr. Korkut Boratav, Türkiye’nin ödemeler dengesi krizi ya?ad???n?, bunun bir finansal krize dönmemesi ve banka iflaslar?n?n önlenmesi için Cumhurba?kan? Erdo?an ve yönetiminin IMF'e gitmek d???nda alternatifinin olmad???n? söyledi.

Boratav, Cumhurba?kan? Recep Tayyip Erdo?an'?n büyük bir finansal çöküntüye ra?men IMF ’nin kap?s?na gitmemesi durumuna ili?kin ise, "?ktidarda kalmas?n? önleyecek bir mekanizma yok. Türkiye fa?izme geçmi?tir” diye konu?tu.

Prof. Boratav DW Türkçe’nin sorular?n? yan?tlad?.

'F?NANSAL KR?ZE DO?RU G?D?YORUZ'

Türkiye ekonomisinin içinde bulundu?u durumun iktisadi tan?m?n? yapar m?s?n?z? Bu bir döviz krizi mi, finansal kriz m? yoksa ödemeler dengesi krizi midir?

Korkut Boratav: Bir terim ile tan?mlanmak istiyorsa esas olarak ödemeler dengesinden kaynaklanan bir krizdir. Dünya sisteminin yükselen ekonomiler denilen blokunun uluslararas? sermaye hareketlerine ba??ml?l???n?n yaratt??? sorunlardan biri, metropolden çevre ekonomilerine dönük sermaye hareketlerinde ani bir yava?lama, durma ya da ç?k?? olursa bu, kriz yarat?c? ?oklara neden oluyor. 1997 Asya krizi tipiktir. Türkiye ekonomisi buna benzeyen 4 (1994, 1998-9, 2001 ve 2008-9) krizden geçti. Ayn? sorunla ?imdi de kar?? kar??yay?z. Uluslararas? sermaye hareketlerinin Türkiye’ye ye dönük bölümü Mart'tan itibaren aniden yava?lamaya ba?lad?. Mart-May?s aras? yabanc? sermaye giri?i bir önceki y?l?n ayn? dönemine göre yüzde 66 oran?nda azald?: 16,3 milyar dolarl?k yabanc? sermaye giri?i bu üç ayda 5,6 milyar dolara indi. Bu do?al olarak döviz piyasalar?na yans?yacak. Ekonominin d?? yap?sal k?r?lganl??? o derece yo?unla?m??t?r ki, ?irketlerin ve onlarla ba?lant?l? olarak bankalar?n d?? borçlar?n?n ve ekonominin bir y?ll?k cari aç???n?n finansman?nda astronomik bir d?? kaynak gereksinimi do?mu?tur. ?u halde, 238 milyar dolara ihtiyac? var. Fazla dikkat çekmeyen IMF’nin nisanda yay?nlanan raporunda, söz etti?im ?ok henüz alg?lanmazken, IMF bu tespitleri yumu?ak bir üslupla yapm??t?. Bunun sonucu bir ödemeler dengesi krizi finansal krize yol açacak m?? Finansal kriz, kredilerin döndürülememesinden kaynaklanan ?irket iflaslar?n?n bankalara yans?mas?ndan kaynaklanan bir krizdir. Buna do?ru gidiyoruz.

'ERDO?AN F?NANS KAP?TAL?N KURALLARINI ???NE GEL?NCE UYGULUYOR, GELMEY?NCE UYGULAMIYOR'

Mevcut durumun finansal krize evrilmesi mi yoksa buradan durgunluk ya da küçülme ile ç?k?? m? daha muhtemel görünüyor?

Darbe giri?iminin ard?ndan seçim atmosferine girilmesi durumu vahimle?tiren tetikleyici unsur oldu. Ekonominin d?? k?r?lganl?klar?yla uyumlu olmayan kamu maliyesi ve kredi pompalamas?ndan kaynaklanan bir geni?leme oldu. Cari aç???n ve enflasyonun t?rmanmas?yla bu ivmenin sürdürülemeyece?i ortaya ç?kt?. Uluslararas? piyasalar, serinlemeye geçi? bekliyor. ?lk kritik gösterge faizlerin yukar? çekilmesidir. Faizler h?zla yukar? çekilirse, 238 milyar dolarl?k d?? kaynak gereksinimi bir ölçüde krediler pahaland?r?larak ve yüksek getiri beklentisi ile s?cak para girmeye ba?layabilir. May?sta bu bekleniyordu fakat Cumhurba?kan? sistematik olarak faizlerin dü?mesine kar??. Bunun iki gerekçesi olabilir. Kendisi 'kahramanca iç kamuoyuna hitap ediyorum. Büyümeciyim, inançlar?m ve ekonomi mant???m?n gere?i faiz dü?man?y?m ve bunda ?srar edece?im' diyor. ?kincisi, 'benim besledi?im ve beni besleyen ana sektör en çok döviz borçlusu sektörlerden biri olan in?aatt?r'. Bunu ya?atmak için faizleri dü?ük, dövizi de ucuz tutmak istiyor. ?ktisaden bunu yapmas? mümkün de?il ama ?srar ediyor. Uluslararas? finans çevrelerine "faiz enflasyonun sebebidir" demek mümin bir Hristiyan’a ?sa’n?n ya?amad???n? iddia etmek kadar z?nd?kl?kt?r. Cumhurba?kan? finans kapitalin kurallar?n? i?ine gelince uyguluyor, gelmeyince uygulam?yor. Türkiye 2007-2009 aras? iki y?ll?k küçülme döneminde dahi 40 milyar dolar cari aç?k vermi?tir. Bundan önceki dönemlerde durgunla?t??? her y?l cari fazla veren ekonomi, 0 büyümede dahi cari aç?k veriyorsa, uluslararas? finans kurallar?na kar?? ç?kacak gücün, yetene?in yoktur. Cezaland?r?l?rs?n. Bir ödemeler dengesi sorunu, finansal krize dönü?ür.

'FA?ZLER YÜZDE 25'E ÇIKSA MESELE FRENLEN?RD?'

Eylül’de aç?klanacak Orta Vadeli Program (OVP) derde deva olur mu? Hükümetin döviz ?oku kar??s?ndaki sessizli?ini neye yoruyorsunuz?

Bütün bu ?oka ra?men, Cumhurba?kanl???’n? Erdo?an kazand?. Süper ekonomi bakan? damat oldu. Damat, G-20’ye giderken, "Merkez Bankas? ?imdiye kadar görmedi?iniz ?ekilde etkin olacak" dedi. Finansç?lar?n beklentisi etkinlik sözcü?ü de?il, "ba??ms?zl?kt?." Merkez, 15,9’luk enflasyona ra?men faizi de?i?tirmedi. Faizleri yüzde 25’e ç?karsa meselenin önemli bir boyutu frenlenirdi. Döviz oralarda istikrar sa?layacak, Türkiye yine döviz ?okunu yiyecek ve durgunlu?a girecek ama s?cak para, Türkiye yeterince ucuzlad? diyerek, gelecekti. D?? finansman yükünün bir bölümü s?cak para giri?iyle sa?lanabilir ama faiz yüksektir, ister istemez ekonomi frenlenmeye mahkumdur. Bunu yapmad?, son ?ok da oradan geldi.

'KR?ZE G?D?YORUZ AMA BUNUN YANSIMALARI 2001'DEK? KADAR SERT DE??L'

Türkiye'nin önündeki seçenekler neler?

Cumhurba?kan?, önümüzdeki yerel seçimlerde büyük kentlerin yönetimini ele geçirmek istiyorsa, ?u andaki söylemini yerel seçimlere kadar sürdürebilir. Ortada bir söylem meselesi var. Krize gidiyoruz ama henüz bunun sosyal yans?malar? 2001’deki kadar sert de?il. 2009’daki yerel seçimler 3 ayl?k büyümenin yüzde 14 geriledi?i dönemdeydi ve AKP 5 puan kaybetti. Bu riski göze al?yor mu? ?natla?may? devam ettirirse, ekonomi o türden bir küçülmeye sürüklenebilir. ?im?ek olsayd?, h?zl? bir faiz ayarlamas?yla birlikte, dövizi dalgalanmaya b?rak?p, ?irketlerdeki daralma ve iflaslar? göze al?p, bankalara yans?mas?n? önlemeyi önerirdi. Bankalara yans?mas?n?n önlenmesinin ana yöntemi IMF program?d?r. IMF, 2000’de banka borçlar?n?n hazine garantisine al?nmas?n? uygulatt?. Yunanistan’da ayn? ?eyi uygulad?lar. IMF doktrininde bu mümkündür. IMF kredisi banka borçlar?n?n ödenmesine tahsis edilir, devlet kemer s?kar.

' TÜRK?YE FA??ZME GEÇM??T?R'

Cumhurba?kan? Erdo?an bu seçene?e raz? olur mu?

Siyasete ve medyaya hakim olan Cumhurba?kan? ve kadrosu bu büyük teslimiyeti, bir zafer ?eklinde de Türkiye kamuoyuna sunabilir. Belki de muvaffak olur. Bankalara da sirayet eden bir büyük finansal çöküntüyü siyaseten kald?rabilir mi? Önünde bir engel olmayacak ki. Normali IMF'ye gitmektir, siyaseten de bunun alt?ndan kalkabilir. Bankalar?n bat???na göz yummamak için IMF’ye gidecek. Bunun alternatifinin oldu?unu sanm?yorum.

Büyük finansal çöküntüye ra?men IMF ’nin kap?s?na gitmezse iktidarda kalmas?n? önleyecek bir mekanizma yok. Türkiye fa?izme geçmi?tir. Fa?izm kal?c?d?r. Halk sürünecek, dine, imana daha fazla sar?lacak. Cemaatler eliyle, dayanmaya çal??acak. Halk?n direnme gücü yoktur. IMF seçene?i makuldür, ?irketler batar. Bankalar kal?r. ?irketlerin batmas? Cumhurba?kan?’n?n özel problemidir. IMF seçene?i alt?nda Kanal ?stanbul gibi büyük yat?r?m projeleri kalkar. Ba?lam?? olanlar?n ?artlar? gözden geçirilir.

Türk bankalar?n Avrupal? bankalardan büyük ölçüde sendikasyon kulland?klar? biliniyor. Bankalar?n içine dü?tü?ü ödeme s?k?nt?s? Avrupa’ya da yans?r m??

Avrupa’n?n çürük tak?ma borç vermemesi gerekti?ini bilmesi gerekirdi. Çürük tak?ma borç verirse sineye çeker. Serbest ekonominin ana kurallar?ndan biridir, borç veren riski göze al?r ve zarar? sineye çeker. Avrupa bankalar?n? kurtaracak olan, Türkiye’nin IMF’ye gidip, banka borçlar?n?n Hazine taraf?nda devral?nmas?d?r. Bu olmazsa, zarar? çekecekler.

Hükümet, özel sektör borçlar?n? üstlenmeyebilir mi?

Türkiye'nn kamu borcu göstergeleri Maastricht kriterlerinin alt?nda fakat IMF ’nin "sistemin ar?zal? bölgesinden kaynaklanan krizi düzeltme yükümlülü?ü kamuya da yans?r" diye kat? bir ilkesi var. Nisan raporunda, kamu aç???n?n yüzde 1,5’a ç?kt??? bunun 2019 veya 20'de art? yüzde 0,5’e ç?kar?lmas?n? istiyor. Bu, kamu harcamalar?n?n Milli Gelir’in yüzde 2’si oran?nda a?a?? çekilmesi demektir. Bu da ekonominin en az yüzde 3 oran?nda küçülme demektir. Özel sektörün yamuklu?undan kaynaklanan krizin düzeltilme yükü son tahlilde kamuya yans?d?? ölçüde kamu hesaplar?n?n Maastricht Kriterlerinin a?a??s?nda olmas? Türkiye’yi kurtarmayacak.

'CUMHURBA?KANININ B?Z?M B?LMED???M?Z B?R GÜVENCES? VAR'

Krizi frenleyecek bir etken var m??

?u anda krizin a??rla?mas?n? frenleyebilecek bir etken var. Mart-May?s aylar?nda 6,5 milyar dolar kay?t d??? sermaye girmi?. Geçen y?l?n ayn? aylar?nda 3,8 milyar dolar kay?t d??? para ç?k??? var. On milyar? a?k?n bir kaynak aktar?m? var. Acaba Cumhurba?kan?’n?n bizim bilmedi?imiz bir güvencesi var. Kendisine borçlu olan sermaye sistemine vergi mi kesiyor, paralar?n?z? sisteme sokun mu diyor. 2009 krizinde 12 ayl?k dönemde yine böyle bir ?ey ya?anm??t?. Bu da bir belirsizlik.

DÜNYAYA MEYDAN OKUMA SEÇENE??

Hükümet, seçeneklerden biri olarak sermaye hareketlerinin k?s?tlanmas?, borçlar?n konsolidasyonu ve ithal ikamesi politikas?na geri dönebilir mi?

Bunun bir örne?ini Arjantin 2002’de d?? borçlar?n? külliyen ask?ya alarak yapt?. Bunu uygulamak için sermaye hareketlerini denetledi. Döviz hesaplar?ndan çeki?i s?n?rlad?lar. ?irketlerin dövizle borçlanmas? önlendi. Devletin d?? borçlar?n?n üçte birinin yap?land?r?lmas? müzakere edilir. Büyürken ödeyece?im, küçülürken ödemem dersin. Bunun için ekonominin d?? dengesinin, ithalat?n? ihracat? ile s?n?rlamak laz?m. Bu da halk s?n?flar?n?n yoksulla?mas? demek. Bu yoksulla?may? sermaye s?n?f?na yüklemen laz?m. Adamlar batarken, ister istemez devlet kamula?t?rmak zorunda kalacak. Bir sürü insan i?siz kalacak. Arjantin radikal seçene?i seçti çünkü halk ayaklanm??t?. Bu yoksulla?man?n maliyetini halk tek ba??na nas?l üstlenecek. Burjuvaziden servet vergisi ile ortak olmas?n? isteyeceksin. Bu çok zor bir seçenek. Bankalar büyük ihtimalle kamula?t?r?lacak. Alaca??n? TL’ye çevirip, kuru da enflasyona ba?layabilir. Türk bankalar?ndan alacaklar?n hepsi TL’ye çevrilebilir. Bu bir pazarl?k gücü ve ihtimal dahilindedir. Tarih boyunca bu borçlar zaman zaman ödenmemi?tir. Yunanistan bunun s?n?r?na geldi. Maliyeti de AB’den de?il Euro’dan ç?kmakt?. Bunun sonunda Türkiye, planlamaya geçecek. Bütün mesele dünyada yaln?z kal?r. O zaman kendine yeni hakiki ortaklar bulabilirsin. Bu seçenek dünyaya meydan okunma seçene?idir. Arjantin o güçteydi çünkü cari aç?k vermiyordu. Bu politikalar? uygulad??? tüm y?llarda cari aç?k vermedi. O nedenle d?? borçlar? ödememenin maliyeti a??r olmad?. Bu, 1998 ve 2001'de yap?labilirdi. Arjantin bu yolu seçti?inde Türkiye’nin bu kadar ithalat ba??ml?l??? yoktu.

 

 

0 Yorum