gündeminiz
Image
medya yazarları

Asl? Ayd?nta?ba? :Osmanl? bu de?ildi

gündeminiz

Mizah dergisi Uykusuz’un bugün piyasalara ç?kan say?s?n?n kapa??nda, ?ehirli modern bir çift var. Adamca??z, al? al moru mor, belli ki günlerdir bilgisayar kucakta, birinci cumhuriyetin biti? senfonisi sonras?nda aç?klanan yeni kabineyle ilgili yaz?lanlar? okuyor. E?i ya da sevgilisi, yan?na giderek ‘Hadi gel art?k. 

Bir hava alal?m. Yeter’ diyor. Haberlerden kopamayan, ruhunu çoktan teslim eden adam, zoraki bir iyimserlikle: 
“En az?ndan Milli E?itim Bakan?’m?z iyi gibi sanki di mi?” diyor. 
Öteki Türkiye’de ruh hali, tam da bu. R?za vermedi?i ve sonuçlar?ndan son derece ürktü?ü radikal bir de?i?imi, oturup kanepeden izlemek zorunda kalmak... 


Bunu yaparken de, tabir yerindeyse, kafay? yemek. 
?yi de, kafay? yemesi gereken, kanepedeki adam m?, yoksa Cumhurba?kanl??? yönetim sistemi ad?yla önümüze gelen bu tuhaf merkezile?me çabas?n? tasarlayanlar m?? Ben onlar?n yerinde olsam, bugün hiç de rahat hissetmezdim. 


Neden mi? Bak?n anlatay?m. Dün yeni sistemdeki i?leyi?i, daha do?rusu devletin yap?s?n? anlatan Bir Numaral? Cumhurba?kanl??? Kararnamesi’ni okumaya çal??t?m. 192 sayfal?k metni tümüyle okudum diyemem. Ama ?unu anlad?m: Devlet, Tayyip Erdo?an etraf?nda yeniden organize ediliyor; tiyatrodan köydeki ziraat ofisine kadar atama ve yönetim yetkileri, Cumhurba?kanl???’na veriliyor. 


Tüm yetkilerin tek elde toplanmas?, nas?l olacak da bu ‘hantal’ devlet i?leyi?ini h?zland?racak? Gazetecili?e ba?lad???m günden bu yana devletin ‘ceberut’ ve ‘hantal’ olu?u, bizzat devletin en tepesindeki isimler taraf?ndan dile getirilir, çözüm olarak da yönetimde yerelle?me ve adem-i merkeziyetçilik önerilirdi. Bu, ANAP’dan AKP’ye kadar tüm sa? partilerin reform program?n?n da temel ta??yd?. 
?imdi ise önerilen, her alanda merkezile?me. Tüm yetkilerin bir elde toplanmas?. Bu, sadece insanl?k tarihinden ç?kard???m?z sonuçlara de?il, bizim kendi tarihimize bile ters. Osmanl?, neredeyse son 150 y?l?n? devlette reform çabalar?na harcad? ve bu çabalar?n merkezinde, padi?ah?n yetkilerini devlet bürokrasisine da??tarak daha etkili bir yönetim kurmas? emeli vard?. Sadrazaml?k müessesi, bu yüzden 18’inci yüzy?l sonlar?nda Saray’?n d???na ta??nd?. 


Osmanl?’n?n bile reddetti?i bir merkezi yap?y? bugüne uyarlamak, ne fayda sa?layacak? 
Ku?kusuz ki Türkiye’nin yönetim reformuna ihtiyac? vard?. Devlet sahiden tekliyordu. Ancak yeni sistem, eski sistemdeki s?k?nt?lar? bizzat büyütme riski ta??yor. 


Prensipte, ba?kanl?k sistemi devletin, hatta demokrasinin daha iyi i?lemesine neden olabilir. Ancak önümüzdeki, ba?kanl?k sistemi falan de?il. ABD’de uygulanan haliyle ba?kanl?k sisteminin tüm esprisi, ba?kan?n yetkilerinin kongre ve yarg? taraf?ndan ‘dengelenmesi’ ve ‘denetlenmesi.’ Ayr?ca ba?kanl?k sisteminin olmazsa olmaz?, eyaletler. Eyalet yap?s? sayesinde, devlet hizmetleri yerelden da??t?l?yor. Evet, Donald Trump Anayasa Mahkemesi’nde bir koltuk bo?ald???nda atama yapabiliyor; ancak tutup da Massachusetts’e polis ?efi ya da Boston’da tiyatroya müdür atam?yor. B?rak?n bunlar?, hiçbir üniversiteye rektör ya da hiçbir eyalete vali dahi atayam?yor. 


Maalesef bizdeki yeni sistemde kuvvetler ayr?l??? yerine yanda? haber kanallar?, denge denetleme yerine MHP dü?ünülmü?. Avrupa ve Osmanl? tarihinden hiçbir ders ç?karmadan, alelacele haz?rlanm?? bir yap?. Üstelik sadece Tayyip Erdo?an dü?ünülerek haz?rlanm?? oldu?unda, uzun vadede s?k?nt?l? olacak. 


Ne diyeyim. Günün moda terimiyle ‘Hay?rl? olsun.’ Ben bu güç yo?unla?mas?n?n Türkiye’yi yoraca??n?, devleti kilitleyece?ini, ekonomiyi hantalla?t?raca??n? dü?ünüyorum. 
Umar?m yan?l?yorumdur.

cumhuriyet

0 Yorum