gündeminiz
Image
kültür sanat

?stanbul Sar?yerliler, tarihini O'nun yazd??? kitaplar?ndan ve ara?t?rmalar?ndan ??reniyoruz

gündeminiz

BO?AZIN YA?AYAN ÇINARI: ?BRAH?M BALCI Sar?yer çok köklü geçmi?e sahip ?stanbul’un Bo?az k?y?s?ndaki de?erli ilçelerinden birisi. Ne var ki yak?n zamana kadar bu de?erli ilçenin ne tarihini ne birbirinden de?erli binalar?n- yal?lar?n- kö?klerin  ya?anm??l?klar? ile burada bir zamanlar hüküm sürenlerin  öykülerini pek ço?umuz bilmezdik.   Bütün bu bilinmeyen geçmi?in izlerini, Sar?yer’in kendi içinden ç?kan yerel tarihçi yazar ?brahim Balc? tek tek ortaya ç?kartt?.

MEMUR?YETTEN TAR?HE UZANAN MERAK!

Aslen Rizeli olan ?brahim Balc? henüz çocuk ya?ta ailesiyle birlikte sava? y?llar?n?n yokluk günlerinde 1941 y?l?nda ?stanbul’da küçük bir Karadeniz köyüne dönü?türülen Sar?yer’e geliyor.  Bugün de oldu?u gibi o dönemlerde de neredeyse herkes, hayata çocuk denecek ya?larda at?lmak zorunda. ?brahim Balc?’da  denizi, orman? ve temiz havas?yla sadece ?stanbul’un de?il bölgenin, en önemli merkezlerinden kabul edilen Sar?yer’de ki ?stanbul Üniversitesi Orman Fakültesi’nde memur olarak i? hayat?na at?l?yor.  Üniversitenin, entelektüel ortam?ndan m? ya da do?du?u ve ilk çocuklu?unu geçirdi?i Rize’nin s?rlar?yla dolu geçmi?inde bir ba?ka s?rlarla dolu ilçede büyümenin verdi?i merak m?d?r bilinmez.

 

Yaz?ya merak sal?yor.  Üniversitedeki i?inin aksatmadan, düzenli olarak önce 1962 y?l?nda Maç Mecmuas? ard?ndan da Son Saat Gazetesi’nde  yaz?lar?n? devam ettiriyor. Yaz?y?, art?k hayat?nda hiç eksik etmeyen Balc?, bir taraftan da kendisini Sar?yer’in tarihine götüren bölgedeki pek çok sivil toplum kurulu?unda aktif görev yaparken buluyor. ?lk ciddi yerel tarih çal??mas?n? da Sar?yer Spor Külübü Tarihi (1989) ile gerçekle?tiriyor. Art?k yaz?n?n ve tarihin gizemli labirentlerinde gezmenin hazz?n? alan ?brahim Balc?, memuriyetten emekli olduktan sonra tüm vaktini bu bilinmeyen efsunlu tarihi ortaya ç?kartmaya; ard?ndan da bin bir emekle yay?nlatmaya ay?r?yor.

ÇINARALTI GELENE??N?N SON KU?A?I!

Bugüne kadar yay?nlanm?? yüzlerce makalesi,  20 kitab? bulunan tarihçi yazar ?brahim Balc?’n?n bu ara?t?rmalar? sayesinde neler gün yüzüne ç?kmad? ki?  Hatta Karadeniz’den Sar?yer’e uzanan nefes kesen tarihin kahramanlar?ndan ?psiz Recepler, Milli Mücadele Y?llar?nda Sar?yer’de ya?ananlar, me?hur yal?larla kö?kler de hatta gecekondulardaki a?klar?n efsanele?mesi, Me?hur Sevda Tepesi’nin öyküsü, Büyükdere’deki  ?talyanlar?n kurdu?u havaalan? muammas?,  Rumelihisar?’n?n yap?m?nda Za?anos Pa?a, Saruca Pa?a, Halil Pa?a  ile henüz 21 ya??ndaki genç padi?ah Fatih Sultan Mehmet’in, s?rtlar?nda ta? ta??malar? gibi yüzlerce yeni bilgi, belgeyle  efsanelerin bugünlere ula?mas?nda ?brahim Balc?’n?n katk?lar? inkar edilemez. 

Gençlere okumay? sevdirmek için Bo?az’da, sahilde, parkta bulundu?u her noktada yan?nda hangi kitab? varsa hediye eden, saatlerce sohbet eden,  Sar?yer’de deniz kenar?ndaki çay bahçesinde art?k an?larda kalan ç?nar alt? sohbet gelene?ini sürdüren  Balc?, ayn? zamanda  nesli h?zla tükenen bir çelebili?in de son ku?ak temsilcilerinden.  Hocan?n bugüne de?in haz?rlad??? 20’ye yak?n eserleri aras?nda ?unlar bulunuyor: Simas’tan Sar?yer’e, Sar?yer Sular? ve Çe?meleri, Milli Mücadelede Bo?aziçi, Takalar Kumandan? Ketencio?lu Hac? Yak?p A?a, Sar?yer A?iyan’dan K?s?rkaya’ya, Azatl?, Baba Bizi Hiç Sevmedin gibi... Biz Sar?yer ile Karadeniz’deki efsanelerle tarihi gerçekleri gün ?????na ç?kartt??? onlarca çal??mas?n?n içinden sizler için ?PS?Z RECEP’? haz?rlad?k. Buradan ?PS?Z RECEP RE?S’i  biz, k?sac?k ömrüne s??d?rd??? ve yüzy?la damgas?n? vuran an?lar?n?  özetleyerek, sizler okuyarak son nesil ustaya sayg?m?z? sunuyoruz.  ?imdi sözü: Rizeli Milis Yüzba?? ?psiz Recep Reis’e b?rakal?m m??

R?ZEL? M?L?S YÜZBA?I ?PS?Z RECEP RE?S “EM?CE”

“…Batum’un f?r?nc?lar?, pastac?lar? çok me?hurdu. Genellikle f?r?nc?lar Rize’nin Hem?in ile Pazar’?ndan ç?kard?. Ama pastac?l??? Ruslar’dan ö?renmi?lerdi. Hüseyin Efendi Batum’a yeni mallar almak için geri dönmü?tü.  Hüseyin Efendi tuttu?u her i?te ba?ar?l? oluyor, s?k s?k Batum’a Soçi’ye, Baku’ye gidiyordu. Bu arada Hüseyin Efendi’nin minik o?lu (?psiz) Recep büyüyor, serpiliyordu.  Recep arkada?lar?n?n aksine sert mizaçl?, yaramaz, can? tez, kafas?na koydu?unu yapmak isteyen  oldukça zeki bir çocuktu. Annesi o?lunun nazara gelmemesi için etraf?n övgü dolu sözlerine “B?rak?n o ?PS?Z’in tekidir” Diyordu. Bu ?ekilde Recep, çocuklu?undan itibaren ?PS?Z olarak an?lmaya ba?land?…

?PS?Z  GURBETTE!

Rize’de her genç gibi ?PS?Z Recep’de on iki on üç ya?lar?nda gurbete ç?kmaya ba?lad?. Sohum’da babas? Hüseyin Efendi’nin f?r?n?nda çal??acakt?.  ??lerini büyüttüler. Bu arada dostlar? Mahmut Efendi’de hem ekonomik olarak çok güçlenmi? hem de siyasete merak salm??t?. Hatta o dönem Mahmut Efendi’ye “Kafkaslar?n Kral?” deniliyordu.  Mahmut Efendi, Sohum ile Rize aras?nda sefer yapan gulet – kotra sat?n alm??, i?lerini daha da büyütmü?tü.

 

 Bu s?rada 1.Dünya Sava?? patlam??t?.  Mahmut Efendi’nin himayesinde bu dönemde kimilerinin Emice, kimilerinin ?psiz ya da Efendi dedikleri Recep kendini iyice kabullendirmi?ti. Bile?i pek, öfkesi sertti.   Yeni ald??? kotras?yla Rize-Batum-Soçi ile Sohum ve Trabzon-Rize aras?nda kaçak mal ta??rd?.  Kazanc? çok iyi olmas?na ra?men ayn? bölgede ta??mac?l?k yapanlar?n Ermeni yolculardan ald?klar? yol paras? daha fazlayd?. Bu yüzden  yük ta??mac???l???na göre  zahmetsiz ve daha fazla sar? lira kazanaca?? yolcu ta??ma  i?ini yap?yordu. Ermenileri Türkiye’ye ta??yor. Ya da Türkiye’deki Ermenileri Kafkasya’ya.

ERMEN?  KOM?TACILARI TA?IDILAR

Nitekim esnaf?n ve halk?n i?lerinin çok iyi oldu?u bu dönemde Osmanl?n?n gümrük müdürü Hulusi Bey çok üzgün ayr?ca öfkeliydi.  Çünkü ?psiz Recep ile arkada?lar?n?n Batum, Soçi, Sohum’dan navlun gibi göstererek Türkiye’ye ta??d?klar? pek çok Ermeni genci de Karadeniz köylerinde olaylar ç?kart?yorlard?. Köyleri bas?yorlar, sivil halk? öldürüyor, mallar?n? ya?mal?yorlard?.  Reislerin ço?u ta??d?klar? yolcular?n bu olaylar? yapt???n? bilmiyor, kazançlar? da çok iyi oldu?u için de ayr?ca ilgilenmiyorlard?.

 

Nitekim bir gün Hulusi Bey,  Karadeniz’de faaliyet gösteren bütün taka reislerini toplad? ve Padi?ah?n ferman?n? anlatt?. Ayn? dönemlerde ülkede, Osmanl?’da ba?? bo?luk ve asayi? yoklu?u kol geziyordu. Öte yandan da Balkanlarda ba?layan milliyetçilik ak?mlar? Kafkasya ve Karadeniz bölgesinde de etkisini gösteriyordu. ?ttihat Terakki Cemiyeti kurulmu?,  Enver Pa?a’ya ba?l? faaliyet gösteren haber alma  maksatl? Te?kilat-? Mahsusa örgütü de olu?turulmu?tu. Bu örgüte de Karadeniz’den asker, memur, bal?kç?, korsan, e?k?ya, çeteci, katil, tüccar, esnaf  gibi her türden insan dahil edilmi?ti.  Çerkez Re?it Bey,  Trabzon Valisi Ebubekir Haz?m (Tepeyran), ?psiz Recep, Topal Osman, Yahya Kaptan, Dursun Ali Kaptan,  Yahya Kahya gibi isimler de Te?kilat? Mahsusa’n?n kurucular? aras?ndaki isimlerden  bir kaç?.  Te?kilat? Mahsusa için çal??an ?psiz Recep,  Topal Osman gibi isimler tam da aranan gözü pek insanlard?. Duyunu Umumiye ad?na yük ta??yan gemilerde dahil olmak üzere Karadeniz’den geçen bütün gemilere el koyuyorlar.

 

Mallar?n? kontrol edip, yüklerini bo?altt?r?yorlard?.  ?psiz Recep’e devlet görev vermi?ti, ölürse ?ehit olacak sakat kal?rsa gazi. Bunlar?n hepsi de büyük onurdu. Bu yüzden devlet için faydal? olabilece?i ?eyleri dü?ünüyor, art?k gece gündüz  ?ttihat Teraki ile Te?kilat-? Mahsusa’ya nas?l faydal? olaca??n? tasarl?yordu.

EM?CE’YE CAM??DE PUSU

Olaylar h?zla ilerliyor ve Kurtulu? Sava?? günlerine gelindi?inde ?psiz Recep ile arkada?lar?na yine çok i? dü?üyordu. Her biri deniz kurdu olan Laz takac?lar ile bal?kç?lar bu seferde birinci dünya sava?an? kaybeden buna kar??l?k ülkeyi savunmak için Mustafa Kemal ile inanan kahramanlar?n kurdu?u Kuvvayi Milliye için silah kaç?r?lmas?nda canla ba?la çal??maya ba?lam??lard?. ?psiz Recep ile çetesinin milli mücadele için görev yapt??? bu sürede her çe?itten insanla birlikte olmu?tu. Ayn? zamanda çok da dü?man kazanm??t?.

 

Nihayetinde sava? bitmi?, milli güçler her ?eye hâkim olmu?tu.  ?psiz Recep’in emrindeki yüzlerce çete üyesi terhis edilmi?, yeni hayatlar?na ba?lam??lard?.  Sadece “Emice” diye an?lan ?psiz Recep’e ba?l? bir avuç seveni yan?nda her ?artta kalmay? kabul etmi?ti. Nede olsa  ?psiz Recep’in Abaza, Çerkes ile Anzavur kal?nt?lar? ba?ta olmak üzere sa?da solda çok say?da dü?man? vard?.  Sava? bittikten sonra adamlar?yla uzun zamand?r gitmedi?i köyüne, Rize’ye döndü.  

 

Camii imam?n?n “konu?al?m m? u?a??m” demesiyle ö?le namaz? için camiye adamlar?yla birlikte girdiler. Y?llar?n kurt çetecisi ?psiz Recep, en iyi adam öldürme yerinin camii oldu?unu çok iyi bildi?i için sürekli tedbirliydi.

Nitekim tecrübeleri sayesinde kurtulacaklar? ?üphelerinde hakl? ç?kacaklard?.  Camii de, ?psiz Recep ile adamlar?na pusu düzenleyen ekibi yakalayarak etkisizle?tireceklerdi. Bu ya?ananlardan sonra ?psiz Recep ile bir avuç adam? daha sonra yeniden kendisine “Emice” diye hitap eden Mustafa Kemal Atatürk’ün yan?na gitti. Ömrünün sonuna kadar da Karasu’da kahramanl?k madalyas?yla taltif edilerek  ya?ad?. 1928 y?l?nda genç ve güzel kar?s?n?n yan?nda hayata gözlerini yumdu. Böylelikle,  Karadeniz’de bir tarih yazan deli dolu ele avuca s??mayan çete reislerinden birisinin daha gök kubbede ho? sada olarak geriye an?lar? kalacakt?…” 

Derleme:Nurten ERTUL

Not: K?tap Ad?: R?zel? M?l?s Yuzbas? Ips?z Recep Re?s "Em?ce"
Yazar:Ibrah?m Balc?
Ozan Yay?nc?l?k

 

 

 

 

 

0 Yorum