gündeminiz
Image
Özel haber

Prof. Dr. Övgün Ahmet ERCAN: Türkiye'nin yeni deprem haritasının eleştirisi...

gündeminiz

  Yeni ile eski  deprem haritalar bilimsel gerçeklere göre tutarsızdır.Türkiye deprem Bölgelendirme haritası eksikli olup, gerekeni sağlayacak doğrulukta bir harita değildir. Türkiye’de depremlerin yıkıcılığının yüzde 80’si yapım-inşaat yanlışlarından, yüzde 20’si kötü yer davranışlarından kaynaklanmaktadır.

 


Depreme ilişkin Türkiye’de 4 + 1 tane harita yapılmıştır; 1990’da Bayındırlık Bakanlığı Afer İşleri Genel Müdürlüğü, Deprem Araştırma Dairesi, TÜRKİYE DEPREM BÖLGELENDİRME HARİTASI-1

2018’da AFAD Genel Müdürlüğü, TÜRKİYE DEPREM BÖLGELENDİRME HARİTASI-2

2005’de Prof. Dr. Övgün Ahmet ERCAN’ca yapılan TÜRKİYE DEPREM DAVRANIŞ HARİTASI.

2006’da Prof. Dr. Övgün Ahmet ERCAN’ca yapılan TÜRKİYE’NİN DEPREM ÇEKİNCESİ HARİTASI.(İl İl, İlçe İlçe Deprem Belgeseli)

2008’de İBB (İstanbul Büyükşehir Belediyesi) Yaptırılan İSTANBUL’UN DEPREM DAVRANIŞ HARİTASI.( İlçe İlçe, Semt Semt)

 

Deprem Bölgelendirme Haritaları, Türkiye’de olan ana kırıkların geçtiği, en çok deprem olmuş yerleri için kuşaklama haritalarıdır. Deprem kırıklarının yerleri en az 1 milyon yıl değişmediğinden, Deprem Bölgelendirme Haritaları da 30-50 yılda bir değiştirilmez. Eski harita deprem bölgelendirmesini 1., 2., 3., 4. Derece diye ayırırken, yeni harita böyle bir yarım yerine boya koyuluğu ile göstermiş, bölgelendirme yapmamıştır. Koyu kahve görülen yerler, en önemli deprem bölgeleri iken, sarı yerler deprem çekincesi olmayan yerler olarak açıklanmıştır.

 

Eski haritada ise birinci önemde olan alanlar kırmızı, 2. Pembe, 3. Sarı, 4. Açık sarı, 5. Depremsiz-beyaz ile gösterilmiştir.

Eski ile yeni haritalar arasında en belirgin değişiklikler;


Eski haritada, Ankara ile Bartın; 1. Derece iken, yeni haritada depremsizdir. Yenide, Ankara doğru, Bartın yanlıştır.

Eski haritada Karadeniz kıyıları Artvin’den, Kırklareli’ye 4. Derecedir. Yeni haritada Kocaeli Yarımadası ile Rize-Artvin çekincelidir. Artvin-Rize’den bir önemsiz kırık geçmekte, bu kırığın büyük deprem üretmesi beklenmemektedir.

Ayrıca, eski ile yeni haritada Kocaeli Yarımadasının deprem çekincesi yüksektir. Oysa, Anadolu yakası diye bilinen bu kesim sağlam Paleozoyik yaşlı kaya birimlerden oluştuğundan oldukça sağlam, deprem davranışı güçlüdür. Kaldı ki, İstanbul’un beklenen depremleri Anadolu yakası önünde değil, Avrupa yakası önünde olacaktır. Yeni ile eski haritalar bilimsel gerçeklere göre tutarsızdır.

Eski haritada, Batı Anadolu’nun tümü de kırmızıya boyanmıştır. Yenisinde yalnızca göçüntü alanları birinci derecededir. Yeni harita doğrudur.

Eski ile yeni haritada, Bingöl deprem çekincesi en yüksek kavşak yeridir. İkisi de doğrudur.

Eski haritada Bingöl, Bitlis’ten sonra iki kırmızı kuşağın güneydeki Arap Kalkanı ya da Bindirme Kuşağı Hatay, Adıyaman, Diyarbakır, Siirt üzerinden Hakkari olarak 1.derece deprem kuşağı olarak görülmektedir. Doğrudur. Yeni haritada ise, Lice-Hakkari arası daha az önemli gibi gösterilmektedir. Bu tutarsızdır.

Eski haritada, Kuzey Anadolu Kırığı Bitlis, Erciş üzerinden Tebriz’e birleşmekteyken, yeni haritada Erciş’te kesilmektedir. Yeni harita 2011, M7,2’lik Van-Erciş depremini gözardı etmiştir. Bilime terstir.

Eski haritada, Erzurum-Pasinler-Horasan-Narman-Kars 2. Derece önemdeyken, yeni haritada 1.öneme dönüştürülmesi doğrudur.

Eski ile yeni haritada, Antalya 2.derecedir. Uygundur.

Eski ile yeni haritada, Konya yöresi güvenlidir. İkisi de yanlıştır. Çünkü Konya düzünde depremlerden çok etkilenen 50 ile 75 metre derinliğinde, depremlerle tetiklenen obruklar vardır.

Eski ile yeni haritada Çorlu-Babaeski-Edirne kuşağı güvenlidir. Oysa buradan diri, Eskişehir-Trakya kırığı geçmektedir. Her ikisi de doğru değildir.

 

Özet olarak, yeni diye sunulan Türkiye deprem Bölgelendirme haritası eksikli olup, gerekeni sağlayacak doğrulukta bir harita değildir. Önemli bir yenilik getirmemiş, Türkiye’de çok deprem olan yerlerin kuşaklanmasını içeren, yerin davranış özelliklerini yansıtmayan, yalın, bilimsel olarak kısır bir haritadır. Bu haritanın jeofizik ile jeoloji mühendislerince düzenlenmesi gerekirdi.

 

Türkiye’de depremlerin yıkıcılığının yüzde 80’si yapım-inşaat yanlışlarından, yüzde 20’si kötü yer davranışlarından kaynaklanmaktadır.

 

Önemli olan çok deprem olan yerlerin boyanması değil, Türkiye’nin deprem odağı olsun olmasın, diri kırık geçsin geçmesin tüm yüzeyinin yer davranış haritasının çıkarılmasıdır. Yer davranış haritalarının bilgi tabanı ise izleyen bilgilere dayanır,

 

Yerin Jeolojik Yapısı

Toprak,

Kaya

Avkulanması-tectonics

Yersel birimlerde su varlığı ile düzeyi.

Yanal ile düşey süreksizlikler.

Kırıkların boyut ile türleri.

 

Yerin Jeofizik Yapısı ile Davranışı

 

1.Deprem Bilimi Özellikleri-Sismoloji

Geçmiş depremlerin odak dağılımı,

Kırıkların tür ile işleyişleri,

Eski depremlerin yıkıcılıkları ile büyüklükleri, sıklıkları, dönüşleri

Gerilim biriktirme hızı ile boşalım sıklığı

Kırıkların diriliği

Yeraltısuyu derinliği ile doygunluğu-elektrik özdirenç

Çukurların derinlik ile biçimleri-gravite, manyetik, sismik

Yerin esneklik değerleri, E, G, k, L-sismik

Yerin hızları Vs30, Vp-sismik

Yerin doğal salınım dönemi T0- Titreşimcik-microtremor

Yerin taşıma gücü, sıvılaşması, yerkayma alanları-elektrik, sismik

Gömülü yeraltı süreksizlikleri(kırıklar, boşluklar, obruklar)- Tüm jeofizik yöntemler.

 

Önemli olan ana diri kırıkların geçtiği yerleri gösteren haritada değil, yerin deprem sırasında davranış haritasıdır (Harita 3)

 

Yerin Davranış haritasına göre, Türkiye’nin birinci önemde deprem bölgesi yüzde 92 değil, yüzde 55’dir. Türkiye’nin yüzde 45’i deprem güvenceli alanlardan oluşur.

 

Yer davranış haritasında 4 renk kullanılmıştır; sarı; diri kırıkların olduğu, her an deprem yaratabilecek alanlardır. Yeşil; depremlerin etkileme alanlarıdır. Beyaz; depremden etkilenmeyecek güvenli alanlardır. Kırmızı; depremin tetikleyebileceği, yerin sorunlu olan alanlardır (sulak, gevşek toprak, obruk ile boşluk çekinceli, yerkayması olan alanlar).

 

Yer davranış haritasına göre (Harita 3), Konya ovası, Antalya, Karadeniz’in yamaç duraysızlığı olan yerleri sorunlu alanlardır. İstanbul’un Anadolu yakası yüzde 98 güvenlidir. İstanbul’un Avrupa yakasının yüzde 68’i güvenli alandır. Güvensiz bölge, Haliç-Ispartakule, Çatalca- Çerkezköy güneyi ile Marmara denizi arasında kalan, özellikle eski dere yataklarından oluşan alandır.

 

Ne eski, ne de yeni deprem haritası, İstanbul için güvenilir, ayrıntılı bilgi içermemektedir. Bu konuda en güvenli bilgi, İBB’nin 2008’de yaptırdığı İstanbul Yer Davranış-Vs30 haritadır. Bu haritaya göre İstanbul’un Anadolu yakasının yüzde 98’i güvenlidir. Avrupa yakasının ise yüzde 68’i güvenlidir.

 

Kuzey Marmara depremlerinin odakları da Anadolu yakası önünde değil, Avrupa yakası önünde olacağından en çok; Fatih, Zeytinburnu, Bayrampaşa, Esenler, Bakırköy, Bahçelievler, Sefaköy, Florya, Yeşilyurt, Küçükçekmece, Bahçeşehir, Esenyurt, Avcılar, Beylikdüzü, Büyükçekmece, Kumburgaz, Silivri etkilenecektir.

 

İki depremden ilki Küçükçekmece önünde M6,4-6,7 arası, ikincisi Marmara Ereğlisi önünde M7,0-7,2 arasında olacaktır. Marmara bu depremleri üretebilmesi için yer kabuğunun 6 milyar giga tonluk kırılma dayanımını yenecek gerginliğe ulaşması gereklidir.

 

Yapılan araştırmalara göre bu gerginlik 2045 yılından önce birikmesi güç görünmektedir.

 Prof. Dr. Övgün Ahmet ERCAN, İTÜ Jeofizik Mühendisliği Bölümü


24 Mart 2018, İstanbul

0 Yorum