gündeminiz
Image
Tarihe not

Ovgun Ahmet Ercan: MARD?N ESK?DEN K?MLER?ND?" NE S?RED?R T?RKLER?N"

gündeminiz

Mardin ad? Arapça kaynaklarda Mâridîn, Süryanice kaynaklarda Marde olarak geçer. Sözcü?ün kökeni, kimi görü?lere göre sava?ç? bir boy olan, Arde?ir’ce 3. yüzy?lda buraya yerle?tirilen Mardeler'den gelir. Kimi görü?lere göre de "Kaleler" anlam?na gelen Merdin'den gelmektedir. Günümüzde kullan?lan ad?, Arapça kaynaklarda geçen Mâridîn'den geliyor.

Mardin ilinde geçmi?, Alt Paleolitik Ça?'a y?llan?yor (250 bin y?l öncesi).

Dargeçit ?lçesi Il?su dolay?nda yer alan Boncuklu Tarla yerle?iminde Cilal? Ta? Devrine ili?kin buluntulara kar??la??lm??.

Derik ilçesindeki Kerkü?ti Höyük’te yap?lan kaz?lar sonucu Kalkolitik Ça? dönemine ili?kin kal?nt?lar bulunmu?.

Kemaliye höyük ile Tilki tepe Höyüklerinde de Kalkolitik Ça? dönemi seramiklere kar??la??lm??.

Nusaybin ilçesindeki Girnavaz Höyük'te Erken Tunç Ça??'na y?llanan kal?nt?lara kar??la??lm??. Bunun yan? s?ra ildeki 36 höyükte Tunç Ça??' n?n çe?itli dönemlerine y?llanan buluntulara kar??la??lm??. Mardin-Nusaybin yolu üzerindeki G?rharrin Höyük, Mardin Da?lar?n?n güneyindeki Girnavaz ile Yukar? Dicle çukurundaki Giricano, Kavusan Höyük, Siirt Türbe Höyük, Üçtepe, Ziyarettepe ile Gre Dimse höyüklerinde de bu ça?a ili?kin bulgular görülmü?.

Girnavaz höyük, Dargeçit ilçesindeki Zeviya Tivilki höyük ile K?z?ltepe-Viran?ehir yolu üzerindeki Kerkü?ti höyük kaz?lar?nda Demir Ça??'na y?llanan kal?nt?lar? bulunmu?. Nisibis, Midyat, Savur, ?zb?rak-Zaz, Baskavak-Ahmedi ile Dereiçi (Killit)'de eski dönem yerle?imleri bulunmu?. 
M.Ö 2000 y?l? dolaylar?nda Asur egemenli?inde olan Mardin ile çevresi daha sonra Hitit ile Urartu egemenli?ine geçmi?.

Mardin ad? ilk kez 4. yüzy?l Roma geçmi? bilimcilerinden Ammianus Marcellinus’dan duyulmu?. I. Justinianos dönemindeki geçmi? bilimci Prokopios, kentten Margdis ad?yla ikinci derece önemde bir kale olarak söz etmi?. Kale, 640 y?l?nda ?yâz bin Ganm erbayl???ndaki-komutas?ndaki Arap ordular?nca ele geçirilmi?. Bu dönemde bölgeye yo?un bir Arap yerle?mi?.

Emevî ile Abbâsî döneminde El Cezire valili?inin topraklar? içerisinde yer alm??. 750-751 y?llar?nda Mardin’de bask?n olan Hariciler’in Harûriyye kolundan Benî Rebîa boyu önderi Büreyke ba?kald?rm??. Mardin kalesi, Hamdani hanedanl???n?n kurucusu Hamdân bin Hamdûn’ca 885 y?l?nda ele geçirilmi?.

Abbasi Halifesi Mutezid‘ce 894 y?l?nda geri al?nm??. Daha sonra yeniden Hamdani egemenli?ine giren bölge, 10. yüzy?l?n sonundan 11. yüzy?l sonlar?na kadar Mervaniler ile Ukayliler aras?nda s?kl?kla el de?i?tirmi?.

1085 y?l?nda Mardin'in de oldu?u bölge Selçuklu egemenli?ine geçmi?. Bu y?ldan sonra Türkmenler bölgeye yo?un olarak yerle?mi?ler.

1103 y?l?nda Artuklu Beyli?i egemenli?ine giren Mardin, daha sonra ?lgazi Bey önderli?inde kurulan, yakla??k üç yüzy?l kadar yönetimi süren Mardin Artuklular?'n?n egemenli?ine geçmi?. Bu dönemde oldukça geli?en kent en parlak dönemlerini ya?ad?. Günümüzde ya?ayan camiler, medreseler, evler hep Artuklular döneminden kalmad?r.

1183 y?l?nda Selahaddin Eyyubi kente ilerlediyse de buray? ele geçirememi?. Ancak 1185'de Mardin Artuklu Beyli?i, Eyyubi egemenli?ini tan?m??. 1198 y?l?nda I. Adil kenti ya?malam??, ancak kaleyi ele geçirememi?.

1203 y?l?ndaki Eyyubi sald?r?lar?na da kar?? konulabilmi?. Daha sonra yap?lan antla?ma uyar?nca Mardin Artuklular? Eyyubiler'e ba?l? olmu?. I. Alâeddin Keykubad döneminde Mardin Artuklular'?, Anadolu Selçuklular?'na ba?lanm??.

1260 y?l?nda ?lhanl? ba?bu?u Hülagû Han'?n o?lu Ya?mut’ca sekiz ay ku?at?lan Mardin, Mardin yarg?c? Necmeddin Gazi Saîd'in o?lunca öldürülmesiyle ?lhanl?lara geçmi?. Mardin kalesi, 1366 ile 1383 y?llar?ndaki Karakoyunlu sald?r?lar?na dayanm??. 1394 ile 1401 y?llar?nda kent Timur'un güçlerince darmada??n edilmi?. 1409 y?l?nda Mardin Artuklular?n?n y?k?lmas?yla Mardin, Karakoyunlular'?n denetimine geçmi?.

1432 y?l?nda Mardin kalesi Akkoyunlular'a boyune?mi?.

1451 y?l?nda Karakoyunlular kaleyi ku?atsa da, kenti y?karak geri çekilmi?ler.

1507 y?l?nda ?ah ?smail‘ce Mardin kenti ile kalesi ele geçirilmi?.

Yavuz Sultan Selim döneminde; 1515 y?l?nda kent Osmanl?ya b?rak?lsa da kale ele geçirilememi?. 1516 y?l?nda yeniden ku?at?lan kale, 1517 y?l?nda Osmanl?larca ele geçirilmi?.

Osmanl? döneminde göreceli dingin bir dönem geçiren Mardin, 19. yüzy?ldan sonra kar???kl?klara u?ram??. Osmanl? ile M?s?r Hidivli?i aras?ndaki çat??ma döneminde Mardin bir süre Milli a?iretine ba?l? ba?kald?r?c?lar?n denetiminde kalm??. 1847 ile 1865 y?llar?nda ya?anan kolera salg?nlar? kenti k?r?p geçirmi?.

1891 y?l?nda kapal? çar??s? yanm??.

1895 y?l?nda ba?kald?r?c?lar, Mardin’e sald?rm??lar, ancak savu?turulmu?lar. Mondros B?rak??mas?ndan sonra ?tilaf Devletleri Mardin’den çekilmi?, Mardin Türkiye Cumhuriyeti s?n?rlar?nda kalm??.

2012 y?l?nda ç?kar?lan yasayla büyük?ehir olmu?.

Mardin, yakla??k bin y?ld?r bir Türk yurdudur. Ancak, ötken-tarih durmaz i?ler, de?i?ir, dönü?ür, geli?ir. Gelen ça?lar içinde Mardin’de kim bilir daha neler olacak. Tek elde kalacak e?itim, ya?at?lacak ortak ekin, ileriye bilimin ?????ndan bakmakt?r.

Nobel ödülü alan, Atatürkçü Aziz Sancar bir Mardin köylüsüdür.

Yoksulluk içinde büyüyüp en büyük bilim ödülünü alan Sancar için Mardin’de onun ad?n? ya?atan okullar, o okullarda okuyan çocuklar?m?z vard?r.

Mardin, ne Arap, Mo?ol ak?nlar?n?, ne de onur duydu?u Aziz Sancar’? unutmayacakt?r.

Övgün A. ERCAN, Ara?t?rmac? Yazar

1 Nisan 2018, Mardin

Yararlan?lan Kaynak

www.wikipedia

0 Yorum