gündeminiz
Image
Tarihe not

YUKARI MEZOPOTAMYA?NIN BA?KENT?; MARD?N

gündeminiz


Anadolu topraklar? Yukar? Mezopotamya bölgesinin bir k?sm?n? edinmi?tir. Günümüzde Mezopotamya’n?n en büyük topraklar? Irak Devleti s?n?rlar? içindedir, özellikle A?a?? Mezopotamya, Yukar? Mezopotamya Mardin Unesco korumas?na aday oldu?undan, kentin önemli yerleri düzenlidir.

Mezopotamya, Basra Körfezinden ba?lay?p, Dicle ile F?rat Irmaklar?n? içine alarak Erbil, Süleymaniye, Musul, Kerkük, Siirt, Batman, Mardin, Diyarbak?r, Tatvan, Bitlis, Tunceli, Malatya, Elaz??, Ad?yaman, Kilis, Gaziantep, Urfa, Osmaniye, Adana, Antakya, Halep, Filistin, Ürdün, ?srail, Gazze’yi Akabe körfezine dek geni? bir alan? kaplar.

Günümüzde, en çok Mezopotamya topraklar?n? tutan, s?ras?yla; Irak, Suriye, Türkiye, ?srail, Filistin, Ürdün’dür.

Ancak Mezopotamya Yunanca bir sözcük olup, “?ki Irmak Aras?(Dicle ile F?rat)” demektir. Sümercesi ya da Türkçesi “Akurgal”d?r.

Basra körfezinden, Anadolu’ya do?ru bu bölgede ya?am?? uygarl?klar; en a?a??da Sümerler, Akadlar, Asurlar, Hititler, Urartular, Filistin’de ise Fenikelilerdir.

Mardin, Yukar? Mezopotamya’n?n a??zl?k öze?ini olu?turur. Tur Abdin Da? yay?n? kuzeyine alan Mardin’in önünde 270 km boyunda Yukar? Mezopotamya’n?n verimli topraklar? yer al?r.

Bu alanda geçmi?te büyük ekin-tah?l üretilip, and?kç?l?k-hayvanc?l?k yap?ld???ndan buradaki kentler; Mardin, Midyat, Dara, Nusaybin çok varl?kl? kentler olmu?tur. O ça?da bu bölgeye “El-Cezire” bölgesi denmi?tir. Bu bölgede, El-Abdin Da?lar?ndan kaynayan su Nusaybin’de ç?kmakta, sonra Karasu ile birle?erek Ça?ça? ad?n? almaktad?r. Daha sonra Ça?ça? Irma?? Habur Irma??yla birle?mektedir. Günümüzde Mardin’in içme suyunu Beyazsu sa?lamaktad?r.

Ça?lar öncesi ya?and??? savlanan; Nuh Tufan?, ?dris Peygamber, ?skender-i Zülkarneyn, G?lgam?? Destanlar? Anadolu’da olan Mardin düzlü?ünde, “El-Cezire” de olmu?tur.

1.Dünya Sava?? öncesinde tüm Mezopotamya’y? elinde tutan Osmanl?, hem Yukar?, hem A?a??, hem Bat? Mezopotamya’y? ?ngiliz ile Frans?zlara kapt?rm??t?r. Türkiye Cumhuriyeti Ulusal Ant s?n?rlar? içine alarak, Frans?zlar ile ?ngilizlerden Yukar? Mezopotamya’y? kurtarm??, ancak A?a?? Mezopotamya topraklar? ?ngiliz ile Frans?zlar ile onlar?n sonradan olu?turacaklar? “Arami” soylu Arap Devletlerinde kalm??t?r.

Kad? ki, ça?lar boyunca, günümüzde Anadolu’nun Güney-Anadolu topraklar? Arami soylular?n anayurdudur. Günümüzde, Arami’lerin; ilk H?ristiyanl??? alanlar?na “Suryani”, Musevi olanlar?na “Yahudi”, ?slam olanlar?na ise “Arap” denir.

Süre içinde, Museviler ?branice, Suryaniler Suryanice, Araplar Arapça konu?maya, de?i?ik tamgalarla-alfabeyle yazmaya ba?lam??lard?r. Günümüzde, ayn? Arami soyundan gelen, sonra inançlar?na göre türevlenen bu üç toplum birbirleriyle anla?amad?klar? gibi kendi içlerinde birbirleri sevmemekte, ötesi Araplarla, Yahudiler birbirlerinin ya?usu-dü?man? durumuna gelmi?lerdir.

??te, bu üç toplum günümüzde Türkiye Cumhuriyeti s?n?rlar? içinde Mardin’de bar?? ile anlay?? içinde ya?amaktad?r.

Süryanilerin en yo?un ya?ad??? bölge; Suriye’de Nasiriye ile Mardin, Midyat dolay?yd?.

Anadolu’da, el i?leri, sanat ile ta? i?çili?inde en önde gelen ustalar Süryaniler ile Ermeniler aras?ndan ç?km??t?r. Mardin’de çok say?da Ermeni ile Süryani 1916 y?l?na dek vard?. Ko?ullar de?i?ti?inden son 1980 y?l?na dek yurt d???na göçler, t?pk? Almanc? Türklere benzer gibi sürdü. Önce k?rsal kesimden yurt d???na giden biri ard?nda yak?nlar?n? alarak d??ar?ya dalga dalga göçtüler. Bu göçlerin Anadolu uygarl?klar?na vurdu?u darbe çok oldu. Sonra, Kürt ile Türklerden korkan Ermeniler yapay da olsa Müslümanla?t?lar.

Günümüzde, Mardin’de Süryaniler yakla??k 120-150 evgil-aile, bilinen Gregoryen Ermeniler 3 ile 5 evgil, Yahudiler de 5 ile 10 evgil, ayr?ca köylerde Yezidi'ler vard?r. Gerisi Arap ile Türkmen kökenli Müslümanlard?r. Her birinin çal??an kiliseleri, havralar?, manast?rlar? vard?r.

Bölgede ya?ayan Türkmenler, Ermeniler ile Araplar?n bir bölümü Kürtle?mi?tir. Kürtler de Mardin’in köylerinde ya?amaktad?r. Yo?un bulunduklar? yerler Nusaybin ile Cizre dolay?d?r. Mardin kenti içinde say?lar? çok azd?r.

Caml? Kö?k Kahvesinde iki kahveciyle konu?uyordum,

- El Cezire ne demek?
- Arapça’da bölge demek.
- Siz Arap m?s?n?z?
- Kökenimiz Arap’t?r, ancak biz Kürtle?mi?iz. Bize ?imdi Kürt diyorlar, ancak biz Kürtçe bilmeyiz.
- Kürt yoksa nas?l Mardin’de HDP kazand??
- Köylerde Kürtler çoktur. Bir de Mardinliler olay olmas?n istediler. Onun için HDP’ye verdiler.
- HDP Belediye ba?kan? kayyum da.
- Evet. ?imdi vali yönetiyor.
- Mutlu musunuz?
- Vali iyi adamd?r. Çal???yor. Bir daha HDP’ye oy ç?kmazd? burdan.
- Ne demek o?
- Türk ordusunun Suriye’ye girmesi, bölge halk?n? mutlu etmedi. ?imdi halk ne yapaca??n? bilmiyor. Ancak AKP’ye de oy vermez. Müslüman Müslüman? nas?l öldürür? Öldürürse nas?l ?ehit olur?
- Ne olacak ?imdi?
- Devlet buraya sanayi yat?r?m? yapmas? i?sizli?i bitirmesi gerekir. ??sizlik bitse y?lg?-terör biter. Yoksa biz hepimiz Türk Bayra??n? seviyoruz. Hepimiz önce Türküz.

Övgün A. Ercan, Gezgin Yazar

31 Mart 2018, Mardin.

0 Yorum