gündeminiz
Image
Tarihe not

Tarih tekerr?rden ibarettir? U?ak fabrikalar?n? kim kapatt?"

gündeminiz

Atatürk’ün büyük hayallerinden biri havac?l?kt?..
6 Ekim 1926 y?l?nda ilk uçak fabrikas? Atatürk taraf?ndan Kayseri’de kuruldu..

1950’li y?llarda Türkiye ABD ile çok yak?nla?m??t?..
ABD Hükümetini, Marshall yard?m? ad? alt?nda uygulad??? yard?m çerçevesinde, haz?r uçak ve motor verince, Türk yetkililer uçaklar?n?n üretimi durdurmu?tur..
Dönem Adnan Menderes dönemidir..
(Ancak ABD ile yak?nla?ma 40’l? y?llar?n sonlar?nda ba?lam??t?r..)

1952 y?l?nda Türkiye’nin NATO’ya girmesi ile ülkenin yolu da art?k iyice belli olmu?tur..
Ayn? zamanda, Köy Enstütüleri o dönem kapat?lm??t?r. Böylece ayd?nlama ça?? da yar?m kalm??t?r.. Emperyalizm bu atakla, gericilerin önünü de açm?? oldu.. Adnan Menderes döneminde kabul edilen ABD MARSHALL YARDIMLARI’n?n her alanda çok etkisi vard?r.

 

Köy Enstitüsü uygulamas? Hasan Ali Yücel’in 1946’da Milli E?itim Bakanl???ndan ayr?lmas?na de?in devam etmi?tir. Hasan Ali Yücel’den sonra Milli E?itim Bakan? Olan Re?at ?emsettin Sirer zaman?nda Köy Ö?retmen Okullar?na dönü?türülmü?tür. Bu okullar da Demokrat Parti döneminde 27 Ocak 1954’te kapat?lm??t?r. 1952’de uçak fabrikas?, 1954’te uçak motoru fabrikas? Makine Kimya Endüstrisi Kurumu’na devredilmi?tir, yani kapat?lm??t?r.

1950 y?l?nda, özellikle ABD askeri Marshall yard?m projesi nedeniyle, yeterli sipari?i ordudan alamay?nca, fabrika mali zorluklara dü?mü?tür. Haziran 1952 tarihinde faaliyetlerine son verip Makine Kimya Endüstrisi Kurumu’na devredilmi?tir. 1956 y?l?na kadar mevcut uçak üretim projesine devam eden fabrikada, 1962 y?l?nda tüm havac?l?k faaliyetleri durdurulmu?tur.

 

1952 – 54 y?l?nda MKE, Türk Hava Kurumu THK’n?n geli?tirdi?i, aralar?nda Model 3 olarak yeniden adland?r?lan Mehmetçik‘in de bulundu?u 6 ayr? modeli imal etme karar? ald?. Mehmetçik projesinin jet motorlu bir e?itim uça??yd?..

Ayn? y?l ABD, Lockheed T-33 tipi jet e?itim uçaklar?n? Türk Hava Kuvvetleri’ne hibe etmesiyle projenin uygulanmas?ndan vazgeçildi. 1957 y?l?na gelindi?inde ABD Yard?m?n?n ön gördü?ü ko?ullar neticesinde yap?lan gizli anla?malar ile hükümetin emri sonucunda Türkiye’deki uçak üretimi tamamen durduruldu.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
ÖYKÜSÜ

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin Uçak Fabrikas? Kurma Mücadelesinde ?lk Giri?im: Tayyare Ve Motor. Türk Tay­ya­re Ce­mi­ye­ti’nin ku­ru­lu­?un­dan se­kiz ay son­ra Kay­se­ri’de bir uçak fab­ri­ka­s?­n?n ku­rul­ma­s? yö­nün­de ke­sin di­rek­tif ver­mi?­tir. Ga­zi Pa­?a, es­ki ve ge­li?­mi? ül­ke­ler­de de­mo­de ol­du­?un­dan çöp ola­rak gö­rü­len tek­no­lo­ji­le­rin üs­tü­ne bir de pa­ra ve­ri­le­rek ül­ke­ye so­kul­ma­s?­na kar­??y­d?.

 

Tür­ki­ye büt­çe­si ile mu­ka­ye­se edil­di­?in­de meb­la­??n ne ka­dar yük­sek ol­du­?u aç?k­t?r. Jun­kers ile 15 A?us­tos 1926 y?­l?n­da ya­p?­lan an­la?­ma ile Es­ki­?e­hir’de de bir kü­çük te­sis ile ona­r?m i?­lem­le­ri­nin ya­p?­la­bi­le­ce­?i bir atöl­ye­nin ku­rul­ma­s? ka­rar­la?­t?­r?l­m??­t?r. Fab­ri­ka 6 Ekim 1926 ta­ri­hin­de ya­p?­lan dev­let tö­re­ni aç?lm??­t?r.

1927 y?­l?n­da Türk Ha­va Kuv­vet­le­ri en­van­te­rin­de bu­lu­nan A–20, F–13 ve G–23 uçak­la­r?­n?n ba­k?m ve ona­r?m–re­viz­yon ka­bi­li­ye­ti ba?­la­m??­t?r. Fab­ri­ka k?­sa sü­re için­de ya­?a­nan olum­suz ge­li?­me­ler so­nu­cu if­las et­mi? ve ka­pan­m??­t?r. 1931 y?­l?n­da Kay­se­ri Tay­ya­re Fab­ri­ka­s? ad? ile ye­ni­den aç?l­m??­t?r. 1939 y?­l?­na ka­dar yak­la­??k 200 ci­va­r?n­da uçak üre­til­mi?­tir. Bu­ra­da üre­ti­len uçak­lar­dan bi­ri Ata­türk’ün em­ri ile ?ran’a he­di­ye edil­mi?­tir.

Fab­ri­ka 1939’dan bu­gü­ne ba­k?m ona­r?m fa­ali­yet­le­ri­ni sür­dür­mek­te­dir. Hv.K.K.l?­?? Ha­va Lo­jis­tik ba?­l?­s? bir as­ke­ri fab­ri­ka­d?r.

 

Tay­ya­re ve Mo­tor Türk Ano­nim ?ir­ke­ti (TOM­TA?)’nin Ku­ru­lu­?u

Tay­ya­re ve Mo­tor Türk Ano­nim ?ir­ke­ti (TOM­TA?)’nin Fa­ali­ye­te Geç­me­si

TOM­TA?’?n res­mi aç?­l?­?? 6 Ekim 1926’da ic­ra edi­len dev­let tö­re­ni ile ya­p?l­m?? ve tö­re­ne dev­le­tin zir­ve­sin­den yo­?un bir ka­t?­l?m ol­mu?­tur. He­yet An­ka­ra’dan Kay­se­ri’ye uçak­la git­mi?­tir. Mus­ta­fa Ke­mal Pa­?a çok önem ver­di­?i bu te­si­sin aç?­l?­??­na ka­t?­la­ma­m?? an­cak da­ha son­ra Kay­se­ri’ye yap­t?­?? zi­ya­ret­ler­de te­sis­le­ri zi­ya­ret et­mi?­tir.

Fab­ri­ka­n?n aç?­l?­??n­da; TOM­TA? ?da­re Re­isi Kon­ya Ve­ki­li Re­fik Bey, Mil­li Sa­vun­ma Ba­ka­n? Re­cep Bey bi­rer ko­nu?­ma ya­pa­rak bu bü­yük giri?imin öne­mi­ne de­?in­mi?­ler­dir. 21.50 Türk, 120 Al­man per­so­nel ile fab­ri­ka ça­l??­ma­ya ba?­la­m??­t?r.

Bu­ra­da is­tih­dam edi­len Türk per­so­nel­den bir k?s­m? grup­lar ha­lin­de Al­man­ya’ya gön­de­ri­le­rek e?i­tim al­m??­lar­d?r. 22. Bu dö­ne­min en önem­li so­ru­nu ye­ti?­mi? per­so­nel s?­k?n­t?­s?y­d?. E?i­tim ile bu so­ru­nun çö­zül­me­si için çal?­??l­m??­t?r.

1927 y?­l?n­da Türk Ha­va Kuv­vet­le­ri en­van­te­rin­de bu­lu­nan A–20, F–13 ve G–23 uçak­la­r?­n?n ba­k?m ve ona­r?m–re­viz­yon ka­bi­li­ye­ti ba?­la­m??­t?r. Ta­bii bu fa­ali­yet ha­va araç­la­r? ve tek­no­lo­ji­le­ri­ni ya­k?n­dan ta­n?­ma­yan­lar için çok da önem­li görün­me­ye­bi­lir. An­cak, bir uçak için en önem­li ge­rek­si­nim uçu­?a ve­ril­me­si için tek­nik ba­k?­m?­n?n çok iyi ya­p?l­ma­s?­d?r.

 

Ka­ra ta­??t­la­r?n­da ba­z? ba­k?m­lar ihmal edil­se bi­le bir sü­re so­run ol­ma­ya­bi­lir ama ha­va ta­??t­la­r?n­da raf ömür­lü mal­ze­me kul­la­n?­m?, “Za­man a??­m? mal­ze­me” de­?i­?i­mi ve sa­at­lik ba­k?m­lar uçu? ve yer em­ni­ye­ti­nin vaz­ge­çil­me­zi­dir. Çok ba­sit ola­rak gö­rü­len bir vi­da bi­le uy­gun tork­lan­ma­d?­?? za­man bu gün fi­ya­t? 100 mil­yon Ame­ri­kan do­la­r? olan bir uça­??n dü?­me­si için ye­ter­li bir se­bep­tir.

Bu ne­den­le­dir ki uçak bir pi­lot ta­ra­f?n­dan uçu­ru­lur ama bu uçu? için on­lar­ca fark­l? mes­lek sa­hi­bi za­man­la ya­r?­?a­rak gö­rev ya­par. Bu­nun için TOM­TA?’da da ba?­la­ma nok­ta­s? ba­k?m, ona­r?n-re­viz­yon fa­ali­ye­ti ile dev­re­ye gir­mi?­tir.

Kay­se­ri Tay­ya­re Fab­ri­ka­s?’n?n Aç?l­ma­s?

Da­ha ön­ce be­lir­til­di­?i gi­bi Kay­se­ri Uçak Fab­ri­ka­s? 1931 y?­l?n­da ta­ma­men Mil­li Sa­vun­ma Ba­kan­l?­??­na dev­re­di­le­rek ye­ni­den bir aç?­l?? ya­p?l­m??­t?r. 1935 y?­l?n­da üç fark­l? tip­te 50 adet pla­nör Türk­ku­?u için üre­til­mi?­tir. 1936 y?­l?n­da Al­man Got­ha­er Wag­gon Fab­rik A.G. ile li­sans an­la?­ma­s? ya­p?­la­rak 1937 y?­l?n­dan itibaren top­lam Got­ha 145 uçak­la­r?n­dan 45 adet üre­til­mi?­tir.

Yi­ne ay­n? y?l Po­lon­ya Panst­wo­we Zak­lady Lot­nic­ze fir­ma­s? ile li­sans an­la?­ma­s? ya­p?l­m?? ve 1937 y?l?n­dan iti­ba­ren 20 adet PZL-24A-24C ti­pi uçak üre­til­mi?­tir. Bu fir­ma ile anla?ma ya­p?l­ma­s? hu­su­sun­da za­ma­n?n Po­lon­ya Ha­va Kuv­vet­le­ri olan ve Çanak­ka­le Sa­va­??’nda Os­man­l? Or­du­su’nda gö­rev ya­pan Os­man­l? va­tan­da­?? Lu­do­mil Raysk’nin kat­k?­la­r? ol­mu?­tur29. Kay­se­ri Uçak Fab­ri­ka­s? fa­ali­yet­te oldu­?u zaman ay­da dört uçak üre­ti­le­cek bir ka­pa­si­te ka­za­n?l­m??­t?r.

Milliyet Gazetesi’nin haberi ise söyle
Türkiye’nin ilk uçak fabrikas? Central park oluyor

 

ATATÜRK’ün emriyle 1926 y?l?nda Kayseri’de kurulan, Türkiye’nin ilk uçak fabrikas? Milli Savunma Bakanl??? (MSB) onay verdi?i takdirde 2 milyon metrekarelik yeni alana ta??nacak. 2 milyon 700 bin metrekarelik alanda, Havac?l?k Müzesinin de bulundu?u hava sporlar?n?n yap?ld??? Central Park’a dönü?ecek…

Atatürk’ün emriyle Kayseri’de Cumhuriyet’in ilk y?llar?nda kurulan ve Türkiye’nin ilk milli uçaklar?n? imal eden Hava ?kmal Bak?m Merkezi, buradan emekli olan ve ayr?l?p kendi özel i?ini kuranlar sayesinde Kayseri’nin Türkiye s?naisinde önemli bir yere sahip olmas? ve adeta bir okul görevi görmesiyle de biliniyor

 

Birinci Dünya Sava?? ve daha sonra Kurtulu? Sava?? süresince uçak sanayinin bulunmay??? büyük s?k?nt?lara sebep oldu. Atatürk, savunma ve harp sanayi konusundaki son teknolojiyi temsil eden havac?l?k sanayinin kurulmas? için Cumhuriyet’in ilan?ndan sonra direktif verdi.

Çal??malar?n sonucunda, Türk Tayyare Cemiyeti ile Al?nan uçak üreticisi Junkers Flugzeugwerke A.G. aras?nda 15 A?ustos 1925 tarihinde yap?lan anla?ma gere?ince, Türkiye’de uçak ve motorlar?n? imal etmek amac?yla Tayyare ve Motor Türk Anonim ?irketi (TOMTAS) kuruldu.

 

Türk Hava Kuvvetleri’nde bulunan Junkers uçaklar?n?n kapsaml? bak?mlar?n? yapmak ve üretimini gerçekle?tirmek amac?yla Kayseri’de bir fabrika kurulmas? kararla?t?r?ld?. Bu fabrikan?n Kayseri’de kurulmas?nda, etraf? da?larla çevrili bir ovadaki ?ehrin stratejik konumunun ve havac?l?k için 1’inci derecede önemli olan, ?ehrin güney kesimindeki geni? ve düz bir alan?n varl??? önemli birer etken oldu.

Kurulacak fabrika için her türlü teçhizat Almanya’dan getirildi. Gerekli malzemeler Hamburg’dan Mersin’e kadar denizyolu ile, Mersin’den Uluk??la’ya kadar trenle, Uluk??la’dan Kayseri’ye dek ise zaman?n en çok kullan?lan ula??m arac? ka?n? ve develerle ta??nd?. Tamam?n? çelik konstrüksiyon olan 11 hangar içine tezgahlar monte edildi.

Fabrikan?n kurulmas?nda ve i?letmeye aç?lmas?nda kalifiye insan gücü ihtiyac?, Almanya’dan getirilen 5 mühendis, 120 Alman i?çisinin yan? s?ra 240 Türk isçisi ile kar??land?. Fabrika 6 Ekim 1926’da aç?ld?. Fabrikan?n aç?lmas?yla birlikte, JUNKERS A 20, F 13 ve G-23 uçaklar?n?n bak?m, onar?m ve revizyon i?lemlerine ba?lanm??t?r. Ancak, ?irket 28 Haziran 1928 tarihinde kapat?ld?.

1930 y?l?nda yeniden faaliyete geçmi?tir.. 

1930 y?l?nda Tayyare Cemiyeti, ?irketi hesab?na tasfiye ederek fabrikay? Milli Müdafaa Vekaleti’ne devretmi? ve y?l sonuna do?ru tekrar uçaklar?n bakim ve onar?m?na devam edildi. Mevcut tesisler 1932 y?l?nda Tayyare Fabrikas? ad?m atm??t?r.

1932 y?l?nda Milli Müdafaa Vekaleti ile Amerikan ?le Curtiss Aeroplane and Motor Company mc. Firmas? aras?nda yap?lan anla?ma sonucu, Curtiss Hawk ve Fledgllng uçaklar?n?n üretimine ba?lanm??t?r. Toplam 33 adet Curtiss Hawk ve 8 adet Fledgling uça?? imal edildikten sonra bu uçaklar?n üretimine son verildi. 1933 ortalama do?ru fabrika tümüyle Milli Müdafaa Vekaleti’ne devredilerek yeniden bir aç?l?? yap?ld?.

1935 y?l?nda 3 ayr? tipte toplam 50 adet planör, Türkku?u ad?na imal edildi. 1933-34 y?llar?nda fabrika sahas?ndaki meydan uçu?a aç?ld?. 1936 y?l?nda Alman uçak üreticisi Gothear Waggoii Fabrik A.G. ile lisans anla?mas? yap?larak 1937 y?l?ndan itibaren Gotha 145 uçaklar?n?n, üretimine ba?lanm?? ve bu uçaklardan toplam 45 adet imal edildi.

 

Yine 1936 y?l?nda Polonya’n?n Panstwowe Zaklady Ionicze firmas? ile lisans anla?mas? yap?larak 1937 y?l?ndan itibaren PZL- 24A -24C uçaklar?n?n imalat?na ba?land?. Bu uçaklardan da toplan? 24 adet üretildi. 1940 y?l?nda ise ?ngiliz Philhips And Powis Aircraft Ltd. firmas?yla lisans anla?mas? yap?larak Magister imalat?na ba?lanm??t?r.

Bu uçaktan toplam 24 adet imal edilmi?tir. Yakla??k 10 y?l içerisinde 5 farkl? tipte toplam 134 uçak üretilmi?tir. Ayr?ca 1937-1947 y?llar? aras?nda 24 tip uçak fasbat? ve 14 tip motor revizyonu gerçekle?tirildi.

1950 y?l?nda Fabrika kapat?ld?, Hava ?kmal Merkezi oldu..

1950 y?l?ndan itibaren Tayyare Fabrikas?’n?n ad? kald?r?larak Hava ikmal Merkezine dönü?türülmü?tür. Tesis, Hava Kuvvetleri Komutanl???’na ait pervaneli uçaklar?n, onar?m ve fasbatlar?n, muhtelif tip ta??t araçlar? ile yer teçhizat? onar?m ve revizyonlar?n? üstlenmi?tir.

1974 ABD ambargosundan sonra, d?? kaynaklardan yedek malzeme temini güçle?tikçe, Hava Kuvvetlerinin ikmal, bak?m ve onar?m gücünün devam için fabrika geli?tirilerek bir k?sm? malzemenin üretimine geçilmi?tir. Türkiye’deki üç ikmal merkezinden biri olan Kayseri 2. Hava ?kmal Bakini Merkezi’nde günümüzde yüksek teknolojik sistemlerle Türk Hava Kuvvetleri’nin ihtiyaçlar? yönünde üretim yap?l?yor.

1954 nihayi son oldu

?kinci Dünya Sava?? sonras?nda; 1948 -1952 y?llar? aras?nda ABD hükümetinin, Marshall Plan? ad? alt?nda, Türkiye’ye uygulad??? ekonomik yard?m çerçevesinde uçak ve motor vermesi THK Uçak ve Motor Fabrikalar?’n?n üretim faaliyetlerini sekteye u?ratm??t?r.
THK fabrikalar?n?n yeterli sipari? alamamas?nda dönemin yöneticilerinin yerli üretime olan güvensizli?i büyük rol oynam??t?r.

 

1952’de uçak fabrikas?, 1954’te uçak motoru fabrikas? Makine Kimya Endüstrisi Kurumu’na devredilmi?tir, yani kapat?lm??t?r.

——————————-
T.H.K. UÇAK MOTORU FABR?KASI:

Tesis, 1945 y?l?nda Ankara Gazi Orman Çiftli?i yak?n?nda kuruldu. 29 Ekim 1948 tarihinde motor üretimine ba?lad?. Y?ll?k motor üretim kapasitesi 200 idi. Polonyal? mühendis ve teknisyenlerinin de görev ald??? fabrikada, ?ngilizlerin 145Hp.lik De Havilland Gipsy Mayor 10 tipi uçak motorlar? üretildi. Bu motorlar, U?ur tipi e?itim uçaklar?nda ba?ar?yla kullan?ld?.

25 adet üretilen bu motorlar?n devam? için Milli Müdâfaa Vekâleti’nden yeterli sipari? al?namay?nca, mali zorluklara dü?üldü. Akabinde fabrikada motor üretim faaliyetlerine son verildi. Devam etmekte olan 60 adetlik MKEK-4 U?ur uçaklar? projesini tamamlamak için, ?ngiltere’den 35 adet motor sat?n al?nd?!

Fabrika 1951 y?l?nda M.K.E.K.’na devredildi. 1955 y?l?ndan itibaren tesislerde, traktör üretimi ba?lad?.

——————————–
ANKARA RÜZGÂR TÜNEL? (ART) Kapat?lmas?

Polonyal? teknik elemanlar?n yard?m?yla Ankara Be?evler semtinde ses alt? (subsonik) ölçümler için, Ankara Rüzgâr Tüneli in?aat?na 1947 y?l?nda ba?land?. 1949 y?l?nda donan?m ve di?er teçhizat?n montaj?na ba?lanarak, tesis 1950 y?l?nda kullan?ma haz?r hale getirildi; tamamland??? zamanlarda Avrupa’n?n en büyük rüzgar tüneli idi…

Burada uçak modeli, kanat, profil ve pervane üzerine aerodinamik ara?t?rmalar yap?lacakt?…
Büyük bir talihsizlik olarak 1950 y?l?nda Türkiye’de uçak üretim faaliyetlerine son verildi?i için, A.R.T. de çal??malar?n? durdurmak zorunda kald?. Tesis 1956 y?l?nda Savunma Bakanl???’na devredildi. Uzun y?llar çal??madan at?l kalan A.R.T. bir ara depo olarak da kullan?ld?.

1998’de yeniden faaliyete geçti

1998 y?l?nda geni? çapl? bak?m, onar?m, hatta yenileme çal??malar?ndan sonra faaliyete geçti. TÜB?TAK’a ba?l? SAGE (Savunma Sanayi Ara?t?rma ve Geli?tirme Enstitüsü) taraf?ndan yerli roket üretim çal??malar? için kullan?lmaktad?r.

Faydalan?lacak Kaynaklar
1-Havac?l?k Tarihinde Türkler ( Yavuz KANSU, Sermet ?ENSÖZ, Y?lmaz ÖZTUNA)
2-Türkiye’nin ?lk Uçak Fabrikas?n? Kuran Adam Nuri DEM?RA? ( Semih ?NCEÖZ )
3-Aksiyon Dergisi; 15 – 21 Haziran 1996 Türk Havac?l?k Sanayii ( H. Nadir BIYIKO?LU )
4-Ankara; 1991 Etimesgut Uçak Fabrikas? ve Endüstrimiz ( ?ükrü ER )

XXXXXXXXXXXXXXXXXXXX
AYRICA…
ÇOK ÖNEML? B?R BA?KA TAR?H? GERÇEK
TAR?HSEL SIRA ?LE ABD-TÜRK HAVACILIK ?L??K?LER?

9 Ocak 1929

ABD’li tayyareci Charles Augustus Lindbergh’e T.Ta.C. Murassa Madalyas? verilmi?tir. “ ?ansl? Lindy ” ve “ Yaln?z Kartal ” olarak adland?r?lan Amerikal? pilot 1927 y?l?nda Atlas Okyanusunu tek ba??na geçen ilk pilot olarak tarihe geçmi?tir. (New York-Paris uçu?u) Madalyas? annesi Evangeline Lodge Lindbergh’e T.Ta.C. Ba?kan? Fuat Bulca taraf?ndan takdim edilmi?tir. Bu konuda Genel Ba?kan Yard?mc?s? ?ükrü Koçak’?n ön ayak oldu?u söylenebilir.

 

30 Temmuz 1931
Amerikal? pilotlar Ye?ilköy Hava Alan?na indiler. Vali ve Belediye Ba?kan?n?n yan? s?ra T.Ta.C. ?stanbul Ba?kan? Hasan Fehmi Bey ve di?er havac?lar Amerikal? pilotlar? kar??lad?lar.

31 Temmuz 1931
ABD’li pilotlar Russel N. Bordmann ve John L. Polanda Atlantik okyanusunu a?arak ?stanbul’a inmi?lerdir. Uzun mesafe rekoru k?rarak. T.Ta.C. ?st. ?b. Md. Hasan Fehmi Bey Pera Palas Otelinde kendilerini ziyaret eder. Atatürk Yalova’ya davet eder.

1 A?ustos 1931
Pilot Russel N. Bordmann ve John L. Polanda Yalova’ya Fuat Bulca taraf?ndan getirilirler. Önce Ba?bakan ?smet ?nönü taraf?ndan 131 p?rlanta ta?l? T.Ta.C. Murassa madalyalar? havac?lara törenle takdim edildi. Ard?ndan Atatürk’le sohbet edildi.

Atatürk New York’tan – ?stanbul’a uçan havac?lar ile yapt??? konu?mas?nda,

“Siz gökyüzünde güzel bir yol çizdiniz. Bu geziniz Türk havac?lar?na da haz?rlanmak için büyük bir isteklenme olacakt?r…’’ der…

Atatürk daha sonra ak?am ki yemek s?ras?nda sohbette ise:

“Türk ulusunun her ?eyin üstünde tap?nd??? bir ?ey varsa o da yüksek kahramanl?kt?r. Bu sözlerim ku?kusuz bu günkü uyan?k Türk gençli?inin kulaklar?nda yüksek ve etkili yank?lar yapacakt?r. Yüksek hasletlerine güvenle bakt???m Türk çocuklar?ndan daha az ?ey istemem…’’ diye konu?ur.

3 A?ustos 1931
ABD’li pilotlar Russel N. Bordmann ve John L. Polanda onuruna ?stanbul Pera Palas Otelinde T.Ta.C. ?stanbul ?ubesi bir ak?am yeme?i düzenledi. Yemekte T.Ta.C. ?stanbul ?ube Yönetim Kurulu Üyesi Nakiye Han?m ve pilotlar konu?ma yapt?lar. 9 A?ustos 1931 tarihinde Amerikal? pilotlar Türkiye’den ayr?lm??lard?r.

 

9 Haziran 1932
Amerikal? Mr. Jim (William Robertson) ile Vecihi Hürku? Ankara civar?nda meydan ara?t?rmas? için uçarlar. Güvercinlik mevkiinde uçu? alan? tespitinde bulunurlar.
1942-43 y?llar? aras?nda Nuri Demira?’?n Ye?ilköy’deki Gök Okulu ve Be?ikta?’taki fabrikas?n? ziyaret eden Amerikal?lar?n baz?lar? ?unlard?r.

Prof. Diyak: Nuri Demira? ile Türk Amerikan Seyrüsefer Hava Liman? Mukavelesini imzalayan Amerikal? Profesör.

Mr. William Todd: Amerikan Foto?raf Servisi ?efi.

Prof. Bills Hum Tington: Amerikan Koleji Müdürü. Prof. Brown ile birlikte Demira?’?n tesislerini gezmi?tir.

15 Ekim 1943
Amerikal? Prof. Brown; Washington Notrdam Üniversitesi Havac?l?k Profesörü Türk bas?n?na yapt??? aç?klamada “Bilhassa N. Demira? Gök Okulundan bahsetmek isterim. Bizim de böyle okullar?m?z olmasayd? 2. Dünya Sava??nda ba?ar?l? olamazd?k” demi?tir.

26 May?s 1944:
Nu.D-38 ilk tan?t?m seferini 26 May?s 1944 tarihinde ?stanbul-Ankara aras?nda yapt?. Uça??n yolcular? aras?nda pilotlar Basri Alev ve Mehmet Altunbay’?n yan? s?ra Nuri Demira?, Tasviri Efkâr Gazetesi’nin sahibi Ziyat Ebuziyya ve Vatan Gazetesi muhabiri Faruk Fenik bulunuyordu.

NuD-38 uça??n? Ankara’da Güvercinlik Hava alan?nda kar??layanlar aras?nda Devlet Hava Yollar? (DHY) Genel Müdürünün yan?nda bir Amerikal? da bulunmaktayd?. Gazetelere Amerikal? tayyare uzman? olarak geçen bu ?ah?s hakk?nda her hangi bir bilgiye ula??lamam??t?r denilmekte. O tarihte niçin ve hangi s?fatla orada bulunmaktad?r. Ad? bile ö?renilemeyen Amerikal? uzman kimdir?

 

21 Eylül 1944
Amerika’n?n Ankara Büyükelçisi Laurence Steinhardt 21 Eylül 1944 tarihinde ABD hükümetine gönderdi?i “ Irkç?l?k-Turanc?l?k ” davas?nda yarg?lanan 23 ki?i ile ilgili raporunda sivil uçak sanayini kuran Nuri Demira? hakk?nda da bilgiler aktarmaktad?r.

9 Kas?m 1944
ABD Chicago’da yap?lan ?lk Sivil Havac?l?k (ICAO) Toplant?s?na THK Ba?kan? ?ükrü Koçak kat?lm??t?r.

23 ?ubat 1945
ABD ile Türkiye Cumhuriyeti aras?nda ilk yard?m anla?mas? yap?lm??t?r. ABD Hükümeti TC Hükümeti’ne ABD Cumhurba?kan?’n?n devir veya tedarikine yetki verece?i savunma maddelerini, savunma hizmetlerini ve savunma bilgilerini vermeye devam edecektir.

1945 – 1946 y?l? :
Hava endüstrisinin yüksek mühendis ihtiyac?n? kar??lamak için THK’nun tavsiyesi ile ?TÜ’de aç?lm?? olan havac?l?k ?ubesinden 19 yüksek mühendisten 15’i fabrikalarda vazife alm??lard?r. Bunlardan 6 tanesi ABD’ye gönderilmi? ve uzmanl?k çal??malar?n? tamamlayarak yurda dönmü?lerdir.

27 ?ubat 1946
ABD ile TC aras?nda imzalanan ikinci anla?ma gere?i; ABD 10 milyon dolarl?k kredi verecektir. Bu kredi ABD savunma malzemeleri al?m?nda kullan?lacakt?r.

4 Haziran 1947
Amerikan Askeri Heyeti ba?lar?nda Tümg. Hall olmak üzere (5 ki?ilik hava subay?ndan olu?an heyet) THK Etimesgut Uçak Fabrikas?n? gezmi?lerdir.

12 Temmuz 1947
Turuman anla?mas? ABD ile TC. Hükümeti aras?nda imzalanm??t?r.

19 Mart 1948
Amerikan Hava Ata?esi Yard?mc?s? Yüzba?? Handsinger’e THK’da ald??? e?itim sonucu turizm uçak pilot lisans? verilmi?tir.

13 ?ubat 1952
Türkiye NATO üyesi olmu?tur.

5 Nisan 1952
THK’n?n Ankara Gazi Çiftli?i’ndeki Uçak ve Motor Fabrikas? yeterli miktarda uçak sipari?i alamad??? için krize girmi? ve 5 Nisan 1952’de yap?lan anla?ma ile 4 milyon lira kar??l???nda MKE’ye sat?lm??t?r. Fabrika Yavuz Kansu müdürlü?ünde yeniden yap?land?r?lm??t?r.

MKE, THK’n?n geli?tirdi?i aralar?nda Model 3 olarak yeniden adland?r?lan Mehmetçik’in de bulundu?u 6 ayr? modeli imal etme karar? ald?. Mehmetçik projesinin jet motorlu bir e?itim uça?? oldu?unu hat?rlatmakta fayda var…

 

Ayn? y?l ABD’nin Lockheed T-33 tipi jet e?itim uçaklar?n? Türk Hava Kuvvetleri’ne hibe etmesiyle projenin uygulanmas?ndan vazgeçildi. 1957 y?l?na gelindi?inde ABD Yard?m?n?n ön gördü?ü ko?ullar neticesinde yap?lan gizli anla?malar ile hükümetin emri sonucunda Türkiye’deki uçak üretimi tamamen durdurulmu?tur. Fabrika daha sonralar? uçak üretimi yerine traktör ve çe?itli makine parçalar? üretmeye devam etmi?tir.

31 Aral?k 1953
Amerika ile ö?renci de?i?im program? kapsam?nda ilk giden ö?renci grubuna Sabiha Gökçen ba?kanl?k etmi?tir. ?kinci heyetin ba?kan? ise Edibe Say?n – Suba?? (Kutucuo?lu)’dur.

23 Temmuz 1954
Amerika seyahatine kat?lanlar THK Gn. B?k. Mustafa Zeren, B?k. V. Halit Zarbun, Ö?rt. ?zzet Eryolda?, Edibe Suba??, 4 Ö?renci. 14 A?ustos 1954 Yurda Dönü?.

21 Eylül 1954
FAI 47. konferans? nedeniyle Türkiye’ye gelen Amerikal? Bayan Jacguline Cochran THK ve Türkku?u’nu ziyaret etmi?tir.

19 Temmuz 1955
FAI taraf?ndan ?stanbul Konferans?nda kabul edilen ABD’nin verdi?i bursla Tennessee eyaletinin Knoxville kentinde yap?lan havac?l?k kursuna Türkiye’den Nezihe Viranyal? ve Milli E?itimden Nezihi Erkol kat?lm??lard?r. Dönü? 19 A?ustos.

23 Temmuz 1955
23 Tem – 15 A?u 1955 tarihlerinde ABD Sivil Havac?l?k Te?kilat? Bnb. Lawrence M. Greenhaw Ba?kanl???nda bir grup ö?renciyle Eski?ehir, Erzurum. ?stanbul ve ?zmir’de gezi ve incelemelerde bulunmu?lard?r.

25 Temmuz 1955
25 Tem – 14 A?u 1955 ABD Sivil Havac?l?k ?zci Te?kilat?n?n davetlisi olarak ABD’ne yap?lan geziye Yönetim Kurulundan Sivas Milletvekili ve 7 ki?ilik ö?retmen ve ö?renci grubu kat?lm??t?r. (Edibe Suba?? ve Nezihe Viranyal?)

 

30 Eylül 1955
1954 ve 1955 y?llar?nda yerli ö?rencilerin yan? s?ra 3 ABD, 5 Alman, 4 Hollandal?, 5 Yunan ve 1 Irak’l? ö?renciye de planör bröveleri verilmi?tir.

9 A?ustos 1957
21 Temmuzdan beri Amerika’da bulunan THK Genel ?dare Kurulundan ?brahim Kirazo?lu ba?kanl???ndaki 5 ki?ilik ö?renci de?i?im program? ö?rencileri yurda dönmü?tür.

30 Ocak 1958
Sabiha Gökçen ABD Miami’de yap?lan uluslararas? hava gösterilerine davet edilmi?tir.

16 Temmuz 1959
16 Temmuz – 11 A?ustos 1959 tarihleri aras?nda ABD, ?ngiltere ve Hollanda Havac?l?k Kulüplerinin Ö?rencileri THK’n?n misafiri olarak Türkiye’de bulundular.

 

Mustafa KILIÇ
Havac?l?k Tarihi Ara?t?rmac?s?-Yazar
Kilic.thk@hotmail.com
Kaynak: www.kokpit.aero

 

0 Yorum