gündeminiz
Image
Haber analiz

?ran ve sonras?...

gündeminiz

Abdullah A?ar, ?ran'da test edilen k?r?lganl?k ba?ka dinamiklerin devreye girmesiyle bütün co?rafyaya yay?labilece?i hatta ?ran'dan sonra s?ran?n Türkiye'de olabilece?i de?erlendirmesinde bulundu.

Abdullah A?ar / Analiz

Dünyan?n yeni y?la haz?rland??? günlerde Dünyan?n en kilit ülkelerinden biri olan ?ran'da ya?anan toplumsal gösteriler ve etkisinde geli?en süreç 2018'in, zaten çok zorlu geçen 2017'ye k?yasla çok daha h?zl? geçece?ini ve çok daha zorlu olaca??n? gösteriyor.

"Yereldeki k?r?lmalar bölgeselle?iyor. Co?rafyadaki k?r?lmalar geli?tikçe, etkileri de derinle?iyor."

"Milenyum-Armegedon-K?yamet inan??lar?n?n" ?srarla damgalamak istedi?i, ba?ta etnik ve mezhebi fay hatlar? olmak üzere dini, ideolojik, siyasi ve menfaat odakl? rekabet-mücadele ve dü?manl?klar?n derinden etkiledi?i günümüz co?rafyas?nda, çok daha farkl? ve güçlü "alan farkl?" geli?melerin ya?anaca?? gözüküyor. Belli ki bu sene de co?rafyadaki kas?rgalar dinmeyecek. Hatta çok daha sertle?ece?ini öngörmek ve buna haz?rl?kl? olmak gerekiyor. Ba?ta Suriye meselesi, 'sözde' Il?ml? ve Radikal ?slam olmak üzere, evrimle?erek büyüyen tehditler, yeni jenerasyonlar?yla birlikte bamba?ka ve sil ba?tan dinamiklerle ulus ve üniter devletleri, toprak bütünlüklerini, kültürleri, inan??lar? ve zihinleri tehdit etmeye, zorlamaya devam edecek. Tehditler büyürken, uluslararas? rü?vet ve haraçlar, siyasi ve ideolojik e?ilimlerde dönü?ümler, pozisyon farkl?l?klar? önem kazanacak, kimi ülkeler boyun e?me e?ilimleri üretirken, kimi ülkelerde mücadele e?ilimleri gösterecek.

S?cak günden ?ran özelinde ise, ?ran'daki toplumsal k?r?lganl???n?n kendi içinde kalmayaca?? ve bamba?ka dinamiklerin de devreye girmesiyle bütün co?rafyay? etkileyebilece?ini görmek gerekiyor. Sonuçta ?ran'da ya?anan ve ya?anacak her olay, sadece ?ran'? de?il, ba?ta Türkiye olmak üzere, Irak, Suriye, Yemen, Bahreyn, Filistin olmak üzere co?rafyada ya?anan bütün dini-mezhebi-etnik ve siyasi geli?meleri etkileyecek, hatta parametrelerini belirleyecek önemler ta??yor.

Hatta ?ran'dan sonra s?ran?n "bir kez daha" Türkiye'ye gelece?i dahi ifade ediliyor.

Cumhurba?kan? Erdo?an yeni y?l mesaj?nda; "Önümüzdeki y?l, gerek içeride, gerekse d??ar?da yine çok önemli geli?melerin bizi bekledi?ini biliyoruz." "Bizi birbirimize dü?ürmek isteyenlere f?rsat vermeyelim. K??k?rtmalara kar?? uyan?k olal?m" derken, belki de 's?cak gündem' ?ran benzeri bir sürecin, benzer ve farkl? sald?r?larla Türkiye için de söz konusu olabilece?ine dair endi?eler ta??yor.

***

Bugün ?ran sars?l?yor.

?ehirler yang?n yeri, insanlar hayat?n? kaybediyor, yaralan?yor.

Ve ya?anan gösteriler üzerinden;

"?ran'?n millî güç dinamikleri ve toplumsal mayas? test ediliyor."

E?er ?ran kar?? kar??ya kald??? ve de?i?ik farkl?l?k ve k?r?lganl?klar? içine alarak geli?en olaylar derinle?irse, ?ran'?n çok büyük bir sorunla ve ard? kesilmeyecek operasyonlarla kar?? kar??ya kalaca?? gözüküyor.

?ran'daki güncenin ruhunu kavrayabilmek için öncelikle eylemlerin gerekçelerine bakmak gerekiyor:

- Temel gerekçe i?sizlik, yoksulluk ve yolsuzluk,

- Gelir da??l?m?ndaki adaletsizlik,

- Maa?lar?n ödenmemesi,

- Fahi? fiyat art??lar?, enflasyon,

- Dahil olunan Irak ve Suriye'deki mücadelelere çok para ak?t?lmas?,

- Siyasi tutuklular?n serbest b?rak?lmas?,

- Temel hak ve özgürlükler,

- Mollalar ile halk aras?nda var olan uçurumlar.

Göstericilerin; "Özgürlük ya da ölüm", "Halk dileniyor, mollalar Allah gibi davran?yor", "Siyasi tutuklular serbest b?rak?lmal?" Dini lider Hamaney kast edilerek; "Seyyid Ali utanç duymal? ve ülkeyi rahat b?rakmal?", "Ruhani'ye ölüm, diktatöre ölüm" ve "Suriye'den ç?k?n, biraz bizi dü?ünün" gibi sloganlar att???, yerel kaynaklar ve görüntüler üzerinden kendini gösteriyor.

Temel gerekçeler bunlar gibi gözükse de gerçekte as?l sorun art?k burada de?il. Gösterilerin çok k?sa bir sürede bu eksenden ç?karak rejim kar??tl???, mezhebi, etnik, co?rafi ve siyasi farkl?l?klar ve 'derinle?mesi amaçlanan' dü?manl?klar üzerine in?a edilmeye ba?land???, en az?ndan bunun amaçland??? gözüküyor.

***

?iilik için çok önemli kentlerden biri olan (!) Me?hed'de, ?ii rejimi (ba?ta Ruhani ve Hamaney'i) hedef alan ve bu dinami?iyle birlikte ?iilik içi çeki?me emareleri de ta??yan bir dalgayla birkaç gün önce ba?layan toplumsal gösterilerin art?k do?udaki ve orta-güney bölgedeki birkaç il hariç h?zla ülke geneline yay?ld??? görülüyor.

Bu noktada ?ran için temel kritik noktalar ?unlar:

1- Ekonomik zafiyetlerin ana gerekçeyi olu?turmas?na ra?men siyasi, etnik ve mezhepsel ihtilaf-k?r?lma ve dü?manl?klardan beslenmeyi ve derinle?tirmeyi amaçlayan karma?a ortam?nda, ?RAN REJ?M?NE BA?LI KAR?IT GÜÇLER?N SOKAKLARA ÇIKMASI ?ran'?n gelece?i aç?s?ndan en kritik süreci içinde bar?nd?r?yor.

Rejim yanl?s? sivil-silahl?-sopal?-teçhizatl? güçlerin olaylar?n bast?r?lmas?nda üretece?i etki, toplum ve göstericiler-protestocular taraf?ndan nas?l kar??lanacak?

Kar??t güçler-göstericiler taraf?ndan dengelenmeyi ba?ard???, en az?ndan bu ?ekilde bir ?ayia ya?and??? takdirde ?ran'da iç kar???kl???n derinle?mesi, isyan ve ayaklanmalar?n ba? göstermesi, hatta iç sava?a do?ru evrilmesi olas?l?k üretiyor.

2- Maniple edilen etnik k?r?lganl?klar ve etki: Özellikle KCK-PKK'n?n ?ran kolu PJAK ve onun silahl? kanad? YRK, öte taraf?yla imkan ve kabiliyetleri s?n?rl? olmakla birlikte KDP-? (?ran) Pe?mergelerinin etkisi ?ran'daki Kürt etnik k?r?lganl??? ad?na öne ç?k?yor. Bu noktada özellikle PKK'n?n ?ran'daki Kürt taban üzerindeki etkisi önem kazan?yor. PKK, olaylar?n ba?lamas?yla birlikte pozisyon alm?? durumda ve kendisine ba?l?-yak?n medyadan sürekli ayaklanma-isyan ça?r?lar? yap?yor.

3- Ahvaz Araplar?n?n ya?ad??? ve Irak-?ran sava??n?n temel gerekçesini olu?turan bölgede (?ran güneybat?s?ndaki Irak'a ve körfeze kom?u ve yak?n alanlarda) ya?anan Sünniler ve Araplar. Gösterilerle birlikte 'Sünni' Ensar Furkan (Kuran destekçileri) örgütüne ba?l? Ahvaz ?ehitleri Tugay?'n?n bölgedeki petrol boru hatt?na yapt??? sabotaj ve yay?nlad?klar? görüntüler ile Ahvaz ?ahinleri ad?ndaki bir ba?ka Sünni tabanl? örgütün Ahvaz bölgesindeki Bu Ali Sina petrokimya tesisine yapt?klar? kundaklama ve söndürülemeyen yang?n, gösterilerle birlikte önem ta??yor.

4- Bir di?er önem noktas? da ?ran'?n güneydo?usundaki Sistan ve Belucistan bölgesi. ?ran'?n dönem dönem konvansiyonel silahlar?yla müdahale etti?i bölge ve o co?rafyada ya?ayan toplumlar?n gösterilerle birlikte ortaya koyaca?? toplumsal tepki önem kazanm?? durumda.

5- Ve tabii ?imal Azerbaycan Türkleri. Bir k?sm? ile gösterilerle kendini belli eden Caferi Türklere dair ayaklanma ya da isyan emareleri gözükmüyor.

***

En nihayet, ?ran'da ya?ayan bütün etnik, mezhebi, siyasi ve etnik-mezhep içi farkl?l?klar üzerinden çok farkl? resimlerin oldu?u gözüküyor.

Bu noktada ?ran ordusunun, Devrim Muhaf?zlar?'n?n, Devrim Muhaf?zlar?'na ba?l? yerel güçlerin ve milis te?kilatlar?n?n, mustazaflar gönüllü seferberli?inin ve Kudüs gücünün ortaya koyaca?? etkiler çok önem kazanm?? durumda.

Özellikle Kudüs Tugaylar?'n?n s?n?r ötesinde ortaya koyaca?? etki ve müzakere gücü, ?ran'daki toplumsal gösterilerin ka??nmas?yla ve derinle?mesiyle ilgili ?ran aç?s?ndan hayati önem ta??yor.

Öte taraf?yla ?ran'?n sosyal medya eri?imlerine, ileti?im ve etkile?ime engel olmak amac?yla interneti ask?ya ald??? gözüküyor. Bununla birlikte, bunu öngören baz? 'd??' güç ve etki odaklar?n?n uydu üzerinden ba??ms?z internet eri?imi sa?layan (Suriye iç sava??nda da s?kça görülen) binlerce teknolojik oyunca?? (!) (çanta internet sistemini) ?ran'a soktu?u ifade ve iddia ediliyor.

Zaten 'd?? etkiye dair' bu ve benzeri pek çok iddian?n do?rulu?u, ?ran'daki toplumsal gösteriler ve devam?nda derinle?en etnik-mezhebi-siyasi manipülasyonlara ve amaçlar?na dair temel ispatlar? da ortaya koyuyor.

Kaynak Yeniça?: ?ran ve sonras?...

 

0 Yorum